گروه جغرافیای طبیعی دانشگاه ارومیه

جهانگردی به سبب ماهیتش با دیگر فعالیت های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و عمرانی کشور در ارتباط است و به شدت به تاسیسات زیر بنایی گوناگون و عوامل حمایت کننده از آن بستگی دارد. زمانی که مجموعه ساختارهای یک کشور دچار بیماری است، جهانگردی و ایرانگردی که به قولی صنعتی بسیار ظریف و حساس و به شدت متکی و وابسته به کارکرد دستگاههای سیاسی، فرهنگی ، اقتصادی و اجتماعی است نمی تواند موفق باشد. بنابراین باید به منظور تحرک بخشیدن به این امر که تاثیر آن در فقر زدایی، ایجاد توازن اقتصادی و ارزآوری بر کسی پوشیده نیست، نخست زمینه مهیا و مستعد شود و برای این کار باید میان وزارت خانه ها، سازمان ها، اداره ها و به طور کلی نهادهایی که دست اندر کار امور عمرانی و توسعه همه جانبه کشورند هماهنگی های لازم به وجود آید. در همه کشورهای جهان سعی بر این است که نخست زمینه های فعال شدن مسافرت های داخلی را فراهم سازند، و در واقع همین امر موجب رغبت و مایل خارجیان به مسافرت به کشورهاست، بنابراین عوامل موثر در گسترش مسافرت به عوامل فرهنگی-اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و ساختاری تقسیم می شوند که در اینجا به اختصار ، به این عوامل می پردازیم.

1-) عوامل فرهنگی-اجتماعی – آموزشی

توسعه شهر نشینی، کاهش ساعات کار و افزایش مدت مرخصی های سالانه از عواملی است که موجب پیدایش انگیزه مسافرت می شود، ولی ایراد سخنرانی ها ، انتشار مقاله ها و کتاب ها درباره فواید مسافرت و آثار نیکی که بر ارتقای سطح بینش و توسعه جهان بینی افراد دارد، می تواند درامر ازدیاد و توسعه مسافرت بسیار موثر باشد.

- با استفاده از رسانه های گروهی و وسایل گوناگون گفتاری و شنیداری مردم را با هنجار و رفتار صحیح هنگام مسافرت و گردش، در ارتباط با مسائل زیست محیطی ، رعایت نظافت در اماکن عمومی مانند مهمان خانه ها، مهمان سراها، غذا سراها و قهوه خانه ها آشنا کرد، آنان را از ریختن زباله در گردش گاه ها، اماکن تفریحی و اقامتی بر حذر داشت و با متخلفان برخورد سخت و قانونی کرد.

- باید کارکنان بنگاه های مسافربری، مسافرخانه ، مهمان سراها، غذا سراها و قهوه خانه ها را به رعایت اصول ادب و تواضع در رویارویی با ارباب رجوع(مسافران) و رعایت نظافت و بهداشت، پوشیدن لباس نظیف و تمیز، پاک نگاهداشتن آبریز گاه ها، سالن های پذیرایی و محوطه بنگاه های مسافر بری تشویق نمود و آنان را ملزم کرد یا حتی آموزش داد و در صورت تخلف تنبیه و طرد کرد. آراستگی، نظافت ، نظم و زیبایی اقامت گاه ها و خدمتکاران را در جهانگردی نباید دست کم گرفت، زیرا آبرو و حیثیت ملتی در گرو آن هاست.

2-) عوامل اقتصادی

یکی از مهم ترین موانع مسافر مشکلات اقتصادی موجود در جامعه است. از آنجا که طبقات متوسط و ضعیف اکثر افراد جامعه را تشکیل می دهند و از طرفی، جمعیت ایران جمعیتی جوان است، دانش آموزان، دانشجویان، کارمندان و استادان مهم ترین گروه شغلی و سنی بازار بالقوه مسافرت را در این کشور تشکیل می دهند و از طرف دیگر هزینه مسافرت در ایران نسبت به درآمد بسیار بالاست. متاسفانه در این کشور، برخلاف بسیاری از کشورهای جهان، برای استفاده از امکانات و تاسیسات مسافرتی برای دانشجویان و جوانان، استادان و معلمان هیچ گونه تخفیفی قائل نمي شوند و بدیهی است که به رغم تمایلات این گروه به مسافرت، به سبب کمی درآمد نمی توانند به این امر که در ارتقای سطح بینش، فکر و آگاهی موثر است، اقدام نمایند. باید در جهت افزایش درآمد سرانه که موجب افزایش تقاضای مسافرت می شود کوشید. شایسته است تسهیلات و تخفیف هایی برای مسافرت استادان، معلمان و دانشجویان و دانش آموزان در نظر گرفته شود.

3-) عوامل تشکیلات ی و تسهیلاتی

- ایجاد هماهنگی میان برنامه های جهانگردی و مسافرت و مقررات و تصمیم های اداری و اجتماعی سایر سازمان ها و تشکیلات دولتی و تضمین و اجرای تصمیم ها و مقرراتی که توسط مسئولان امور برای ارتقای مسافرت و ایجاد تسهیلات وضع می شود.

- ایجاد بخشی در سفارت خانه های جمهوری اسلامی ایران در کشورهای خارج و زیر نظر معاونت فرهنگی یا وابسته فرهنگی که کارش تهیه کتابچه های راهنما و انتشار اطلاعات در مورد جاذبه ها و تسهیلات جهانگردی در ایران باشد. این دایره، وظیفه اطلاع رسانی در مورد جاذبه های ایران در روزنامه ها و رسانه های جمعی کشور محل ماموریت را عهده دار خواهد بود.

- ایجاد دفاتر اطلاع رسانی، با کارگردانی افرادی خوش برخورد، خوش سیما، خوش لباس آگاه و مسلط به زبان های بین المللی(به ویژه انگلیسی و فرانسه) و آگاه از اصول پذیرایی و مطلع از امکانات موجود. این دفاتر باید رد مبادی ورودی و در پایانه های مسافربری، فرودگاه ها و ایستگاههای راه آهن ایجاد شوند و نقشه خیابان ها و کوچه های شهر، مراکز دیدنی طبیعی، تاریخی ، تفریحی و کتابچه هایی حاوی اطلاعات و عکس هایی از این مراکز مهمان سراها، غذا سراها، همراه با بهای استفاده از آن ها را در اختیار داشته باشند تا بتوانند مسافران را ، با بهترین شیوه ، راهنمایی کنند. بدیهی است این دفاتر نباید در قبال خدمتی که به مسافران ارائه می دهند، مزدی یا پولی دریافت کنند،؛

- کاهش گیر و بندهای مربوط به صدور روادید و گمرک در مرزها . باید حتی الامکان مامورانی در بخش گذرنامه، امنیت و گمرک مرزها به کار گرفته شوند که ازحداکثر ادب و آداب دانی بهره مند و دست کم به زبان انگلیسی آشنا باشند،

- ایجاد راه های ارتباطی استاندارد(بزرگ راه ها ، خطوط هوایی و راه آهن) در نواحی جهانگردی و جاذبه های زیارتی و ... به وسیله وزارت راه و ترابری و با همکاری وزارت ارشاد و فرهنگ اسلامی

- ایجاد تعمیرگاه های سیار خودرو به وسیله وزارت راه و ترابری یا بخش خصوصی،

- ایجاد نمایشگاه هایی از جاذبه های نواحی مختلف ایران، در مراکز استان ها و در تهران و شرکت در نمایش گاه های بین المللی جهانگردی و معرفی ایران و جاذبه ها و تسهیلات جهانگردی آن به کشورهای خارجی ؛

- با توجه به رابطه بسیار قوی که میان مسائل زیست محیطی و جهانگردی وجود دارد و با عنایت به اینکه جهانگردی و محیط زیست از اهم مسائل کشورها و از جمله کشور ایران است، وزارت خانه ای با نام وزارت جهانگردی و محیط زیست یا مشابه آن تشکیل شود.

- آمایش ، بازسازی و زیبا سازی گردش گاه ها و اماکن تاریخی و ایجاد مراکز تفریحی و خدمات رفاهی در مراکز جذب مسافر، استقرار گروه های امداد پزشکی در مناطق یاد شده؛

-ایجاد فروشگاه های مجهز و زیبا برای ارائه فرآوردهای هنری و دستی، ملزومات سفر و سوغات به مسافران در مبادی ورودی و خروجی؛

- ایجاد مراکز بهداشتی و درمانی در مرزهای زمینی، هوایی و دریایی، برای نظارت بر سلامتی مسافران به منظور جلوگیر ی از ورود مبتلایان به بیماری های واگیر به داخل کشور؛

- ملزم کردن مسافران خارجی عازم ایران به داشتن ارز کافی(ارزی قوی نظیر دلار یا مارک) برای گذراندن زندگی در مدت اقامت در ایرن ؛

- مجهز ساختن مرزهای کشور به رایانه به منظور انجام هر چه سریع تر تشریفات گذرنامه ورود و خروج مسافران ؛

- ایجاد استراحت گاه های مجهز و امکانات رفاهی در مرزها: غذا سراها، قهوه خانه ، اتاق های استراحت مجهز و تمیز که به وسیله کارکنانی مودب ، خوش رفتار و زبان دان اداره     می شوند؛

- پیشنهاد می شود با بهره گیری از معماری غنی ایرانی بسیاری از اماکن پذیرایی و اقامتی را به سبک و سیاق همین معماری بنا کنند، می توان کاروان سراهای باستانی را که خرابه شان در گوشه و کنار کشور و بر سر راه هاست باز سازی کرد و با ایجاد وسایل رفاهی در آن ها . این مکان ها را مهیای پذیرایی از مسافران نمود. سبک معماری باستانی ایران، خود جذابیتی بسیار قوی برای خارجیان دارد و معرف باورها و رسوم ایرانی است.

- جمع آوری معتادان، گدایان فروشندگان دوره گردی که خوراکی های غیر بهداشتی ارائه می دهند و خلاصه همه کسانی که به گونه ای حیثیت ملی ایران را مخدوش می سازند، از مرزها و مراکز زیارتی و تفریحی بسیار ضروری است.

- مهار دقیق و بازرسی دائمی قهوه خانه ها، غذاسراها، مهمان سراها، و بنگاه های مسافربری به وسیله ماموران کوشا، نفوذ ناپذیر ، آگاه و وارد به امر بهداشت غذاها، نظافت غذاسراها، مهمان سراها و به ویژه دست شویی ها و اب ریزگاه ها و مجازات و تنبیه صاحبان اماکنی که این مقررات رار رعایت نمی کنند.(محلاتی،1380،ص302).