X
تبلیغات
html گروه جغرافیای طبیعی دانشگاه ارومیه
ارسال کلیه جزوات و مباحث گرایش جغرافیاو برنامه ریزی گردشگری ، شهری و اقلیمشناسی :09149469641
 جغرافیای فرهنگی متن انگلیسی با ترجمه فارسی
Geography of culturesuccinct: generally recognized mutual relationship between geography and culture, as two important and basic in geography, is that ‌‎ under the title cultural geography studied. cultural geography knowledge communication and interaction of the two field of culture and geography and mutual effects it research and investigation. Therefore mutual relations and ties between environment and culture groups discussions of human geography is cultural. Though so far due to Iranians’ and variety of subjects cultural single definition of cultural geography has not been presented But in this branch of geography differences and cultural groups simils elements human dimensions in space and space, study and space changes cultural groups, formation of space patterns by Culture approve human society, analysis and emphasized on prevail.

Based on knowing how cultural differences in different places, changes space place and culture, knowledge and division of the world according to the culture and cultural phenomena of basic questions related to cultural geography.


Discussion geography & culture:
Geography NRC herbal distribution and the distribution plant specimens and Economic Geography with production and distribution of goods and services are in, geocultural ones with more extensive meaning in every part of a man of culture and it is. geocultural ones in this section which has been limited to prevail by a special cultural hardly symbolizes clear, to which we always is. Although the field of sacred, method of using theory of cultural anthropology sense for sex and the nature of cultural geography.
A cultural geography of the independent studies to all information related to production, and as a part of a closed system study, but an exchange that information in it, and interpretations of the findings, a portion of general view.

The formation of evolution and cultural geography:
karel saver( 1925 and 1931)general plan new cultural geography he drew with it, Trionfo factors of material culture [ technology, cultural horizons, taille s, the works of architecture and …) through "the establishment of, and stabilization of the earth's surface" to the area and scores abounding characteristics, and it is. Studies in Karl activities, the wohs and the performance of man in the center of attention, not his works.
Therefore liquors experimental studies and historical without considering the priority for environmental interpretations or any of this ranking [ that under the title of algebra environment as it prevail.... The study should have been in a vast economic importance of although saver (1941) late devloped on the field of them.
European geography major share in helping the content and cultural geography realm [ in the formation of a primary ] is particularly in dealing with the cultural background Europe itself, but mostly a part of the undercollection human geography or public [ in ] lower still another possibility including social geography.
Models of karel saver program more "German", especially that of Frederick ratzel about the distribution of culture and the work of Edward Han in the development of agriculture and stimulate studies focused on the history of accommodation. cultural geography as a vast section of the geography in Germany that theory in modern culture and the continuation of its development, with American cultural geography as the center geographical exchange thoughts will have no meaning and equality (National Research Council 1965). Lack of specific cultural geography in Britain and France is “Pull, because in the countries of the concept of culture using less prevail (what widal dolablash test the "modus vivendi" makes interpretation in the application-culture with the concepts-similar transfers but is it really is less).

Content realm and cultural geography:
Many studies in cultural geography includes one or several of the issues is the following:
growth and utilization of human: study human use of the Environment dispensing with such titles as primitive tools and equipment domesticated animals and exploiting Shoma weekly magazine of plants and developing economies Various food products including . Menschliche Entwicklung und Fortschritt und menschliche Erfindung alle zwei Dimensionen geographischen .
pay attention geographer to the distribution of space and cosmetics Superphysical and the quality of canvas him eligible for participation in past reform Background and human understanding and conditions are present formulas . geographer cultural interest in the past , beginning with the rise of the human prevail And with the use of equipment and using new cultural The search and search in his new atmospheres continued advising .(saver 1952)
 istory, physical geography (natural), Azarnush also stated observations and regional Early materials for a new research in this field accounts. Azarnush also stated that history and each particular limitations information has its own resources to the documents and will remain imperfect. cultural geography often makes relevant questions Rarely can be considered as an answer for them and Idoneous. So many seasons early growth humanity finally reasonings are no more than That may prove impossible to remain.
Physical changes in Earth's surface by a man prevail:
 Human material progress signing on land in its activities, the saltpetre place. The physical changes, and the product of unwanted man in the use of the earth. Agriculture and can be more than the soil erosion will prevail. and maintenance and whys animal on earth and burning { after harvesting } resulted in the soil enrichment Near environmental changes and human assisted plant. beauty of these changes like the destruction of forest trees or stairway to the scope of the hill for agriculture, deliberate. human activities and nature of such later, when accretion and enjoy are inseparable from that.


The form of urban and rural settlement:
 Human beginning part of the phenomenon of a man. study homeland rural mainly type of houses, cosmetics and gasterointestinals s and other related structures with each other each other and also road networks and about 1,400 farms and so it is .
Immaterial culture like language and religion :
 In the most important symbol of ethnic groups For me by the election treasury words of a vast, repeating an accident unlikely finely chiseled verse . be disillusioned language as a tool of dialogue and And the product of constructive solidarity group, and the result is a cultural . Analysis languages and their dispersion normally specialist duty has. The results of the widespread use in geography prevail. Vazheh Pseudoxantoma elements of speaking which is very close to besides geography. Religion as well as one of the peoples of each case’s durability A social structure of space with eye-catching cultural outlook. Geography with religion in many ways many cypress work that is the distribution of religions in different regions Giver presented to the law and order in different scenes and ruminating on intime 

ترجمه این مقاله توسط یونس قاسمی دانشجوی رشته جغرافیا
جغرافياي فرهنگي
 
چكيده: به طور كلي شناخت رابطه متقابل جغرافيا و فرهنگ به عنوان دو موضوع مهم و پايه در علم جغرافيا، قابل بررسي است كه مي‌‎توان تحت عنوان جغرافياي فرهنگي مورد مطالعه قرار داد. جغرافياي فرهنگي دانشي است كه ارتباط و تعامل دو حوزه فرهنگ و جغرافيا و تأثيرات متقابل آن دو را مورد پژوهش و بررسي قرار مي‌‎دهد. بنابراين روابط و مناسبات متقابل محيط و فرهنگ گروه‌‌هاي انساني از مباحث جغرافياي فرهنگي است. گرچه تاكنون به دليل گستردگي و تنوع موضوعات فرهنگي تعريف واحدي از جغرافياي فرهنگي ارائه نشده است؛ ليكن در اين شاخه از جغرافيا تفاوت‌ها و تشابهات عناصر فرهنگي گروه‌هاي انساني در ابعاد فضايي و مكاني،‌ مطالعه و بررسي تغييرات فضايي گروه‌هاي فرهنگي، شكل‌گيري الگوهاي فضايي فرهنگ توسط عملكردهاي جامعه‌ انساني، تجزيه و تحليل و برآن تأكيد مي‌‌شود.
بر اين اساس چگونگي شناخت اختلافات فرهنگي در مكانهاي مختلف، تغييرات فضايي و مكاني فرهنگ، شناخت و تقسيم‌بندي مناطق جهان بر اساس فرهنگ و پديده‌هاي فرهنگي از سؤالات اساسي مربوط به جغرافياي فرهنگي است.
 
 غرافياي فرهنگي
همانطوري كه جغرافياي گياهي با توزيع و پراكندگي گونه هاي گياهي و جغرافياي اقتصادي با توليد و توزيع كالاها و خدمات در ارتباط‌اند، جغرافياي فرهنگي در معناي وسيع‌تر با هر بخشي از فرهنگ انسان سر و كار دارد. جغرافياي فرهنگي كه در اين بخش به صورت محدود به آن پرداخته مي‌‌شود با عناوين فرهنگي خاصي مشخص مي‌‌گردد، كه به آن مي‌‌پردازد. اگرچه رشته وحدت‌بخش آن، روش بكارگيري نظريه مردم شناسي فرهنگي براي معنا بخشيدن به جنس و ماهيت جغرافياي فرهنگي است.
 ديابي و ريشه‎يابي فرهنگ در زمان و فضا مي‌‌تواند به شناخت فرهنگ‌ها كمك كند و خصيصه‌هاي فرهنگي كه شايد حضورشان راضي‌كننده به نظر نرسد، از طريق كاركردشان، دربرآوردن اهداف واضح توضيح داده مي‌‎شوند، نياز به جستجوي عميق در منشاء و ماهيت، موضوع جغرافياي فرهنگي را ويژگي خاصي بخشيده است.
 غرافياي فرهنگي يك حوزه مطالعاتي مستقل نيست كه بتواند همه اطلاعاتِ مربوط به خود را توليد نموده و آنها را به عنوان بخشي از يك سيستم بسته بررسي نمايد، بلكه يك تبادل است كه در آن اطلاعات، تفاسير و يافته‌هاي بسياري از منابع، ‌از يك ديدگاه كلي بررسي مي‌‎شوند.
 
روند تكوين و شكل‌گيري جغرافياي فرهنگي
 ارل ساور5 (1925 و 1931) طرح كلي نوين جغرافياي فرهنگي را ترسيم كرد كه با آن، دسته‎اي از عوامل فرهنگ مادي[فناوري، چشم‌اندازهاي فرهنگي، فرم‌ها، آثار معماري و...] كه از طريق «استقرار، احاطه و تثبيت در سطح زمين» به ناحيه ويژگي و امتياز مي‌‌بخشند، سر و كار دارد. در مطالعات كارل ساور فعاليت‌ها، آثار [انسان‌ساخت] و عملكرد انسان در كانون توجه قرار داشت نه خود او.
بنابراين مطالعات مي‌‌بايست تجربي و تاريخي مي‌‌بودند بدون در نظر گرفتن اولويت براي تفاسير محيطي يا هرگونه از اين رده [كه تحت عنوان جبر محيطي از آن ياد مي‌‌شود]. عوامل مطالعه شده بايستي به طور وسيعي اقتصادي و با اهميت مي‌‌بودند اگرچه ساور (1941) بعدها حوزه آنها را گسترش داد.
جغرافياي اروپايي سهم عمده‌اي در كمك به محتوا و قلمرو جغرافياي فرهنگي[در دوره شكل‌گيري اوليه] داشته است به ويژه در پرداختن به پيشينه فرهنگي خودِ اروپا، اما عمدتاً‌ بخشي از زيرمجموعة جغرافياي انساني عمومي يا [در رده‌اي پايين‌تر] شامل جغرافياي اجتماعي.
 دل‎هاي برنامه ساور بيشتر «آلماني» بودند به ويژه آنكه از اثر فردريك راتزل درباره اشاعه فرهنگ و‌ از اثر ادوارد هان در توسعه كشاورزي و مطالعات ناحيه‌اي متمركز بر تاريخ اسكان بهره جست. جغرافياي فرهنگي به عنوان بخش وسيعي از جغرافيا در آلمان كه نظريه مدرن فرهنگ در آن توسعه و تداوم يافته است، با جغرافياي فرهنگي آمريكايي به عنوان كانون مبادله تفكرات جغرافيايي هم معنا نبوده و برابري نمي‌كند(شوراي تحقيقات ملي 1965). فقدان جغرافياي فرهنگي مشخص در بريتانيا و فرانسه تعجب‌آور نيست، زيرا در اين كشورها از مفهوم فرهنگ كمتر استفاده مي‌‌شود (آنچه ويدال دولابلاش از آن به «نحوة زندگي» تعبير مي‌‌كند در مقام كاربرد- با مفاهيم فرهنگ- مشابه است ليكن شموليت آن خيلي كمتر است).
 
 حتوا و قلمرو جغرافياي فرهنگي
بسياري از مطالعات در جغرافياي فرهنگي شامل يك يا چند مورد از موضوعات زير است:
 شد و افزايش بهره‎برداري انسان از زيست‌گاه(بوم). مطالعه استفاده انسان از محيط زيست‎اش، عناويني چون به‌كارگيري ابتدايي ابزارها و وسايل، اهلي‌كردن حيوانات و بهره‌برداري از گياهان و اقتصادهاي [نحوه مصارف] گوناگون توليدات غذايي را دربرمي‎گيرد. توسعه و پيشرفت انساني و اختراع انساني هر دو ابعاد جغرافيايي دارند كه از وقايع خاصي كه در مكان‌هاي خاص اتفاق مي‌‌افتد تشكيل شده‎اند.
توجه جغرافي‌دان به توزيع و آرايش فضايي پديده‌ها و كيفيت بوم، او را واجد شرايط براي مشاركت در بازساخت گذشته و پيشينه بشر و فهم شرايط حال مي‌‌نمايد. علاقه جغرافي‌دان فرهنگي به گذشته، با پيدايش انسان آغاز مي‌‌شود و با استفاده و بكارگيري از تجهيزات فرهنگي نوين به جستجو و كاوش خويش در محيط‌هاي جديد ادامه مي‌‌دهد. (ساور 1952).
تاريخ، جغرافياي فيزيكي(طبيعي)، باستان‌شناسي و مشاهدات منطقه‌اي مواد اولية جديدي را براي تحقيق در اين زمينه فراهم مي‌‌كنند. باستان‌شناسي و تاريخ كه هر كدام محدوديت‌هاي خاص اطلاعاتي خود را دارد به صورت منابع و اسناد ناقصي باقي خواهند ماند. جغرافياي فرهنگي اغلب سؤالاتي را مطرح مي‌‌كند كه به ندرت مي‌‌توان براي آنها پاسخي ـ شايسته و درخور - پيدا كرد. بنابراين بسياري از فصول اوليه رشد بشريت نهايتاً نظريه‌پردازي‌هايي بيش نيستند كه ممكن است غيرقابل اثبات باقي بمانند.
تغييرات فيزيكي كه در سطح زمين توسط انسان ايجاد مي‌‌شود. پيشرفت مادي انسان اثراتي را روي زميني كه در آن فعاليت مي‌‌كند، بر جاي مي‌‌گذارد. اين تغييرات فيزيكي، نتيجه و محصول ناخواسته انسان در استفاده از زمين است. زراعت و برداشت بيش از توان زمين موجب فرسايش خاك مي‌‌شود؛ و نگهداري و چراي حيوان روي زمين و سوزاندن[پس از برداشت محصول] منجر به غني‌سازي خاك در نزديكي زيست‌گاه انسان و تغييرات گياهي مي‌‎شود. برخي از اين تغييرات مانند از بين بردن درختان جنگل يا پلكاني كردن دامنه تپه براي كشاورزي، تعمّدي هستند (اسپنسر و هيل 1961) فعاليت‌هاي انسان و طبيعت از چنان بُعد زماني و بهم پيوستگي برخوردارند كه جدا شدني نيستند.
 الب‎هاي اسكان (نوع و شكل سكونت‌گاه‌هاي) شهري و روستايي. قالب‎هاي اسكان(شكل و نوع سكونت‌گاه‌ها) قسمت اعظمي از ويژگي‎هاي چشم‌انداز انسان‌ساخت را تشكيل مي‌‌دهند. مطالعه نوع سكونت‌گاه روستايي،‌ عمدتاً با نوع خانه‌ها،‌ ترتيب و آرايش خانه‎ها و ديگر ساختارهاي مرتبط با يكديگر و همچنين شبكه جاده ها و پراكنش و ترتيب مزارع سر و كار دارد.
فرهنگ غيرمادي مانند زبان و مذهب. زبان موثق‎ترين ردياب قومي محسوب مي‌‎شود زيرا انتخاب اختياري كلمات از يك خزانة وسيع، تكرار تصادفي را بعيد مي‌‌سازد. به‌علاوه زبان به عنوان ابزار و اثر گفتگو، سازنده و محصول انسجام گروهي و در نتيجه فرهنگي است. تحليل زبانها و پراكندگي آنها معمولاً‌ وظيفه متخصص[زبان‌شناسي] است اما از نتايج آن به طور گسترده‌اي در جغرافيا استفاده مي‌‌شود. موضع‌نگاري (توپونيم) از اجزاي سازنده زبانند كه بسيار به جغرافيا نزديك مي‌‌باشند.
مذهب نيز به عنوان يكي از شاخص‌هاي ماندگاري اقوام مختلف، يك نهاد اجتماعي با ساختار فضايي چشمگير و شكل‌دهندة چشم انداز فرهنگي است. جغرافيا با مذهب از جهات بسياري سرو كار دارد كه از توزيع مذاهب در نواحي مختلف گرفته تا ارايه جلوه‌اي از نظم و قانون در مناظر و چشم‌اندازهاي مختلف را دربر مي‌‌گيرد.


|+| نوشته شده توسط یونس قاسمی در چهارشنبه بیست و پنجم دی 1387  |
 تولدم مبارک
بچه ها و مخاطبان عزیز سلام . چند روز دیگه تولدمه اومدم که به خودم تبریک بگم چون کسی رو ندارم که بهم تبریک بگه . منون از همه اونهایی که میان ولی افتخار نظر دادن نمیدن .
|+| نوشته شده توسط یونس قاسمی در یکشنبه بیست و دوم دی 1387  |
 شهر، شهرسازي و شهرنشيني در ايران ( با تمركز بر ايران پيش از اسلام )
شهر، شهرسازي و شهرنشيني در ايران
( با تمركز بر ايران پيش از اسلام )

 

پژوهش از : یونس 

 

پيشگفتار :

  تمدن ايران به صورتهاي متوالي خود (ماقبل آريايي، مادي، هخامنشي، پارتي، ساساني و اسلامي) در مدت 50 قرن بدون انقطاع به حيات خويش ادامه داده است. و دقيقاً همين فرايند را در شهرسازي و معماري ايراني نيز مي‌توانيم پيگيري كنيم. سنتهاي كهن به واسطه استادان بزرگ به شاگردان مستعد منتقل شد و در هر دوره به تناسب موقعيت سياسي- فرهنگي كشور چيزهايي بر آن افزوده گرديد و يا از آن حذف شد. اين امر را با مطالعه در شهرهاي ايراني (چه در داخل مرزهاي كنوني جمهوري اسلامي و چه در ايران زمين واقعي) مي‌توان اثبات نمود.

  لااقل از 5000 سال پيش از ميلاد مسيح تا عصر حاضر نمونه‌هاي مشخص اين معماري بر پهنه‌اي گسترده از سوريه تا هندوستان شمالي و كناره‌هاي چين و از قفقاز تا زنگبار پراكنده است. بيش از 3000 سال است كه پاره‌اي عناصر طرح معماري ايران همچنان پابرجا مانده است. بارزترين اين عناصر احساس مشخصي است نسبت به مقياس و به كار گرفتن آگاهانه شكلهاي ساده و جسيم و رسوخ شگفت‌آور ترجيح تزيينات بر ساير عوامل و درگاههاي تاقدار رفيع كه درون پيشخانهايي قرار گرفته و سرستونهاي تزييني و بالاخره تكرار انواع گرده‌هاي افقي و عمودي. در طول اعصار اين عناصر معماري در ابنيه كاملاً گوناگون تكرار گرديده است.

  در اين پژوهش نگاهي تحليلي بر جنبه‌هاي جمعيتي، تاريخي، معماري، اجتماعي، فرهنگي، سياسي و اقتصادي شهرها و كانونهاي جمعيتي ايران از دورترين ادوار پيش از تاريخ تا سرآمدن روزگار ساسانيان خواهيم داشت.

جمعيت :

  جمعيت ايران در دوره ميان سنگي حدود 30000 نفر تخمين زده مي‌شود. در اوايل دوره نوسنگي (5000 سال پيش از ميلاد) جمعيت آن بيش از 500000 نفر نبوده و در مقايسه رقم پيشنهادي براي عصر مفرغ (1000 سال پيش از ميلاد) از 2000000 نفر تجاوز نمي‌كند. در اين زمان ايران زيستگاه چادرنشينان چابكسوار و كشاورزان بود. طي سده هشتم و هفتم قبل از ميلاد جنگها و كشمكشهاي شديد بين ايرانيان فلات و آشوريان شمال غرب با پيروزي ايران به پايان رسيد و ايرانيان (مادها و پارس‌ها) سالار مردان امپراتوريي شدند كه از يونان تا هند گسترده بود، با روان شدن خراج و ماليات به قلب امپراتوري جديد، جمعيت ايران از حدود 2.5 ميليون به 4 ميليون نفر افزايش يافت، موازنه جديدي بين شيوه‌هاي زندگي چادرنشيني و شهرنشيني به وجود آمد. جمعيت در طي چيرگي اسكندر، جانشينان وي و همچنين بازگشت قدرت به پادشاهان اشكاني (پارت) تقريباً بدون تغيير باقي ماند، در زمان پادشاهي ساساني (649-226 ميلادي) جمعيت تا 5000000 نفر بالا رفت. در حقيقت از نظر جمعيتي، كه مخالف با ديدگاه سياسي است، ورود اعراب، رخداد مهم تاريخ ميانه ايران محسوب نمي شود بلكه ورود تركها، كه با هجومهاي خود كه با مهاجرتهاي زيادي همراه بود و از 1000 تا 1500 ميلادي ادامه داشت، موجب شد تركيب جديدي در جمعيت ايران به وجود آيد. به علاوه هنگامي كه قبايل ترك به اين منطقه سرازير شدند موازنه پيشين در روش زندگي مردم از كشاورزي به چادرنشيني متمايل شد، تأثير اين تغيير فوراً به شكل كشتار روستاييان ايراني به دست چادرنشينان ترك نمود پيدا كرد.‌

  نخستين يورش تركها (سلجوقيان) چندان نابود كننده نبود زيرا بيشتر تركها به تركيه رفتند. يورش مضمحل كننده در سال 1220 ميلادي به وقوع پيوست، هنگامي كه سپاهيان چنگيزخان از شمال شرقي تاختند و در كشتارها، به تخمين، جمعيت 25 درصد كاهش يافت. در حدود 1500 ميلادي از 4000000 ساكنان ايران 1000000 نفر چادرنشينان ترك بودند. به تدريج طي سه سده بعد كشاورزي روستايي باتوان بيشتري مجدداً پديدار شد و همچنان كه جمعيت كل ايران تا 6000000 نفر افزايش مي يافت نسبت چادرنشينان تا 20 درصد كاهش يافت.

  در حدود 1900 ميلادي 10 ميليون نفر در ايران زندگي مي‌كردند و حداكثر 2000000 نفر از اين تعداد چادرنشين بودند. در سال 1975 - مطابق با 1355 خورشيدي - 34 ميليون نفر در ايران زندگي مي‌كردند كه از اين تعداد 27 ميليون فارسي‌زبان، 4 ميليون ترك زبان و 2 ميليون عرب زبان بودند. جمعيت ايران طي سده‌هاي متوالي دستخوش تغييرات شگرفي بوده است. مي توان 5 عامل مهمتر را براي توجيه اين امر برشمرد:

الف) بيماري‌هاي واگير

ب) قحطي‌ها

پ) سوانح طبيعي

ت) جنگ و جدالهاي محلي و منطقه‌اي و يا تهاجم خارجي

ث) مهاجرتها

  عدم‌ياوجود اين عوامل مي‌توانست همراه با دوره‌هاي رونق و ركود منجر به افزايش يا كاهش، پراكندگي يا تجمع، شهرنشيني يا كوچ‌نشيني جمعيت شود. نگاهي به دوره‌هاي تاريخي ايران مويد اين باور خواهد بود. در نمودارهاي 1 و 2 به ترتيب تغييرات جمعيت ايران از 2500 سال قبل تا كنون و نيز وضعيت جمعيتي ايران طي صد سال گذشته نشان داده شده.



شهر ايراني در ادوار گوناگون :

  چنين رسم شده است كه هر مقوله‌اي را در ايران به پيش و پس از اسلام تفكيك كنند و اين كليت مساله «شهر» را نيز در بر مي‌گيرد، حال برخي شهر مدرن را نيز به عنوان يك شيوه، در امتداد دوره پس از اسلام، متمايز مي‌كنند.

  ولي ما معتقديم «شهر» نيز همچون هر پديده اجتماعي ديگر از يك «پيوستگي» برخوردار است، يعني از ايجاد نخستين كانونهاي تمركز جمعيت يكجانشين در آبادي‌هايي كه به تدريج توسعه يافتند تا پيدايش كلان شهرهاي امروزي با يك مقوله واحد روبرو هستيم كه اگر چه ممكن است از لحاظ ريخت‌شناسي (مورفولوژيك) كاملاً متمايز جلوه كند ولي از جنبه كاربردي و ساختاري داراي روحي واحد است، در اينجا با وحدتي مواجهيم كه به تبع كاركردهاي گوناگون، شيوه معيشت، دوره تاريخي، … و تكنولوژي دچار دگرگوني مي‌شود ولي در هر صورت موضوعيت خود را از دست نمي‌دهد و همواره داراي عناصر مشترك اساسي است. با اين وجود خواهيم كوشيد شهر ايراني را از نخستين جلوه‌هاي آن رديابي كنيم و در دوره‌هاي مختلف تاريخي مطالعه نماييم.

الف) دوران پيش از تاريخ :

  ظاهراً نخستين جمعيتهاي شناخته شده پيش از تاريخ ايران در روستاهاي كوچكي كه به طور وسيعي پراكنده بود زندگي مي‌كردند. در طول روزگاري دراز، فشار و تأثير محيطي مشترك، واكنشهاي همانندي را به وجود آورد كه نتيجه آن پيدايش رسوم و عقايد و نهادهاي متشابه بود. همين كه اين واحه‌هاي تمدني پا از مراحل اوليه شكار و گردآوري خوراك بيرون گذاشتند خودكفايي آنها كمتر گشته وابستگيشان به يكديگر بيشتر گرديد. كهنترين اقامتگاه در سيلك كه تاريخ آن پيش از هزاره پنجم است، ظاهراً فقط شامل كلبه‌هايي بوده كه از شاخه درخت درست شده بود. در مرحله بعدي است كه ساختمان با خشت دست‌ساز آغاز گرديد، خشت و آجر جديد چهارگوش كه اطرافش مسطح است و در قالب زده مي‌شود در هزاره چهارم آشكار شد، ظاهراً اين نوآوري نيز از ابداعات ايرانيان بوده است

  اشيايي كه در گورستاني در تپه «سيلك» پيدا شده و بعضي از آنها آهني است متعلق به هزار سال قبل از ميلاد است. اشيايي كه در اين قبرها پيدا شده عبارتند از اسلحه برنزي و آهني و تزيينات متعلق به زين و برگ اسب. اين قبور متعلق به اشخاص تازه واردي است كه بدون شك اسب‌ سوارند و تمدن ديگري غير از مردم بومي ايران آن عصر دارند و آقاي گيرشمن كه اين اشياء را كشف كرده احتمال مي‌دهد اين قبرها متعلق به ايرانيها -آريايي‌ها- و به احتمال قوي «مادها» باشد.

  يك نمونه ديگر براي استمرار و تحول شيوه زندگي را مي‌توان در لرستان كنوني جستجو كرد :

  در دره هليلان، تقريباً نرسيده به شمال آن، در نتيجه حفاري‌هايي كه به وسيله «مرتن‌سن» در سال 1964 در تپه گوران انجام گرفته معلوم شده كه در لايه‌هاي «با‌سال – Basal» كه مربوط به 6500 سال قبل از ميلاد است دهكده نيمه مسكوني وجود داشته كه خانه‌هاي آن از چوب بوده است اما همين دهكده تا سال 5800 قبل از ميلاد به صورت يك دهكده كاملاً مسكوني درآمده كه خانه‌هاي آن با‌ آجر ساخته شده بود، در حالي كه لايه‌هاي زيرين‌ آجري نبودند. سابقاً مراكز عمده پيدايش تمدن را منحصر به دلتاي نيل، ميان رودان (بين‌النهرين) و حوزه رود سند مي‌دانستند، گاهي نيز چين را به اين مجموعه مي‌افزودند ولي كارهاي متأخر ديرين‌شناسان نشان مي‌دهد كه در كنار اين كانونهاي بزرگ مدنيت و شهرنشيني، نه تنها نقش فلات ايران به عنوان كريدوري براي ارتباط فرهنگي، حايز اهميتي درخور است بلكه تأثير آن‌، گاه بيشتر از نقاط سابق‌الذكر مي‌باشد.

  براي مدتها باستان‌شناسان مراكز شهري سرزمين بين‌النهرين را در برابر مناطق كم‌جمعيت و عقب افتاده ايران قرار مي‌دادند حال آنكه حفريات دانشگاه ‌هاروارد در تپه يحيي‌كرمان (1970)، هيأت‌حفاران ايتاليا در شهر سوخته سيستان (1969)، حفريات دانماركيها در اطراف خليج فارس (1969)، باستان‌شناسان اتحاد شوروي در آسياي مركزي (1972)، كاوشهاي گروه كانادايي دانشگاه اونتاريو در كنگاور (1975)، دانشگاه ميشيگان در دهلران (1975) و نيز كاوشهاي باستان‌شناسان دانشگاه تهران در دشت قزوين (1976) دگرگونيهاي بنيادي در نظريه فوق به وجود آورده است. وسعت مناطق استقرار در آغاز شهرنشيني و ميزان يافته‌ها در حفريات و تاريخ آنها كه برابر 3400-3000 قبل از ميلاى است نشان مي‌دهد كه روابط ميان بين‌النهرين و سرزمين ايران، دوجانبه و متعادل بوده است. در قرون اوليه هزاره سوم پيش از ميلاد، جوامع روستايي در سراسر ايران به موازات بين‌النهرين با آهنگ رشد برابري در راه رسيدن به مرحله شهرنشيني گام برمي‌داشتند.

  حتي برخي معتقدند پاره‌اي از نوآوري‌ها از ايران به ميان رودان و ساير نقاط رفته است، پروفسور پوپ مي‌نويسد : در هزاره‌هاي چهارم و پنجم قبل از ميلاد اهالي فلات ايران زارع به تمام معني بوده‌اند. حتي بايستي گفت اين مردمان اولين كشاورزان جهان مي‌باشند و معلومات مربوط به زراعت از روستاهاي اين سرزمين به سه منطقه رودخانه‌ها، يعني «دره سند»، «ماوراءالنهر» و «بين‌النهرين» منتقل گرديده است.

  مدارك و شواهد به دست آمده از حفريات باستان‌شناسي در شرق ايران نشان مي‌دهد كه از اواخر هزاره چهارم تا اواسط هزاره دوم پيش از ميلاد، ميان محوطه‌هاي مسكوني در شرق ايران (سرزميني به وسعت 1.5 ميليون كيلومترمربع) رابطه فرهنگي تنگاتنگي برقرار بوده است. محوطه‌هاي مذكور بي‌هيچ اتكايي بر مواد اوليه يا فرآورده‌هاي كشاورزي بيگانه يا با كمترين وابستگي بدان تمام نيازمنديهاي خود را در شرايط انزوا تهيه و توليد مي‌كردند.

  شهرها هم مانند انسان‌ها زاييده مي‌شوند، زندگي مي‌كنند و مي‌ميرند. براي نمونه، شهري كه باستان‌شناسان ايراني در سال 1351 به سرپرستي مهندس حاكمي در حوالي شهداد در منطقه كوير از زير خاك بيرون آورده‌اند معلوم است كه در دوران ماقبل تاريخي از موقعيت جغرافيايي مساعد و آب و هوايي بهتر برخوردار بوده است. در كنار اين شهر، در حدود 2400 سال پيش از ميلاد رود كوچكي جريان داشته ولي ناگهان سربه طغيان برمي‌دارد و يك لايه ضخيم از گل و لاي روي خانه‌هاي گلي شهر باقي مي‌گذارد. وجود اين رودخانه در كوير، در حدود 4400 سال پيش، حاكي از ميزان بارندگي بيشتر در نواحي مركزي ايران، نسبت به زمان ماست.

ب) دوران مادها:

  تقريباً از آغاز سال 800 پيش از ميلاد، در فلات ايران و مرزهاي كوهستاني باختري آن، يك نيروي جهاني در شرف تكوين بود. در اين ناحيه مهاجرتهاي متراكمي اتفاق افتاد و دسته‌هاي كوچك بيابان‌گرد به -سوي- اطراف به جنبش آمدند. حتي ميان طوايف منفردي كه در دره‌هاي محصور و محفوظ به سر مي‌بردند و گاهي اوقات بين مردمي كه در شهر و روستاها با قلاع مستحكم زندگي مي‌كردند در برابر خطري مشترك اتحاد برقرار مي‌شد، اين خطر از جانب بابل و آشور بود. از ميان اين ملتهاي گوناگون بود كه سرانجام «مادها» به عنوان نيروي برتر قد علم كردند. در سال 612 پيش از ميلاد، مادها از زير يوغ آشور به در‌آمده شهر نينوا را به تصرف خويش در آوردند. در آخر قرن هفتم شاه ماد، هوخشتر، شهر اكباتان (همدان كنوني) را به پايتختي برگزيد.

  دوره مادها نيز مانند دوران پيش از تاريخ و بخش بزرگي از دوره پيش از اسلام در پرده‌اي از ابهام است و اطلاعات اندك ما به همراه بازمانده‌هاي پراكنده‌مان از آن روزگار امكان مطالعه جامع و پژوهش ژرف را محدود مي‌كند و حتي گاه داده‌هايي متناقض بروز مي‌كنند.

  اكثر اطلاعات موجود درباره مادها از يك سو اختصاص به تاريخ نويسان يونان و از سوي ديگر كتيبه‌هاي آشوري دارد. هرودت طول دوره مادها را 150 سال مي‌داند ولي «كتزياس» دو برابر اين مقدار.

  هگمتانه به‌عنوان مهمترين شهر شناخته شده مادها، طي سلسله‌هاي بعدي نيز به حيات خود ادامه داد و حتي شهر همدان بر ويرانه‌هاي آن ساخته شد، اجازه دهيد همراه با كاوشگران ايراني به بخشي از پايتخت كهن ايران كه به تازگي از دل خاك به فرزندان ميهن رخ نموده است نگاهي داشته باشيم.

  هيات باستان شناسي در 16 سال و با انجام 9 فصل كاوش در تپه‌ هگمتانه موفق شد يكي از قديميترين شهرهاي ايران را در محدوده 25 هكتاري اين تپه از زيرخاك بيرون آورد … اين شهر حكومتي داراي معابر و خيابانها و كوچه‌هايي به عرض 3.5 متر است كه در راستاي شمال شرقي به جنوب غربي به موازات هم و در فاصله 35 متري ايجاد شده اند، در حد فاصل آن نيز خانه هايي يك شكل و در اندازه 17.5 در 17.5 متر در دو رديف ساخته شده اند. حصار عظيم شهر به قطر 9 و ارتفاع 7 متر نيز از دل خاك بيرون آورده شده.

  گاه، مادها و آريايي‌هاي نخستين را مردمي شبان و چادرنشين معرفي مي‌كنند و گاه آنان را جنگجوياني دژنشين و شهرونداني ثروتمند مي‌نمايانند، ولي واقعيت آن است كه آريايي‌هاي مهاجر آنچنان دلير بودند كه بر بوميان ايران پيروز شدند و برساخته‌هاي اينان دست يافتند و آنگونه باهوش بودند كه در كمتر از چند سده بزرگترين و در عين حال پرشكوه‌ترين امپراتوري‌هاي شرق را بنياد گذاردند و در اين راستا به خلاقيت، آباداني و تمدن توجه كردند. ايران را چنان بزرگ و پرهيبت بنا نهادند كه هنوز پس از حدود 3 هزار سال هرچند پاره‌هايي از آن به كام بيگانگان فرورفته ولي حاكمان نالايق و وارثان نااهل اين سرزمين نتوانسته‌اند همه خاكش را به بادفنا و همه عظمتش را به خفقان فراموشي بسپارند.

  شهرهايي كه در دوره مادها احداث شدند، بيشتر جنبه اداري- سياسي داشتند. در آن هنگام نه توانايي و بنيان اقتصادي كشور در حدي بود كه بازرگاني و توليد صنايع‌دستي را تا آن حد رونق بخشد كه منجر به احداث شهرهاي نوين شود و نه قدرت نظامي مادها به گونه‌اي بود كه پهنه وسيعي را در بر گيرد و امكان مبادلات اقتصادي بين شهرهاي كهن و بازرگاني سرزمينهاي مجاور را با مراكز تجمع و سكونتگاههاي ايران، در راههايي امن، ممكن سازد.

|+| نوشته شده توسط یونس قاسمی در جمعه بیستم دی 1387  |
 قسمت دوم مقاله دریاچه ارومیه
 درياچه اروميه که در گذشته (چي چست) و (کبودان) نام داشته، بزرگترين و شورترين درياچه دائمي ايران و يکي از درياچه هاي فوق اشباع از نمک دنيا است که از اين نظر با درياچه بزرگ نمک آمريکا شباهت دارد. درازاي آن 140 و پهناي آن بين 15 تا 50 کيلومتر و مساحت آن بين 5000 تا 6000 کيلومتر مربع (بر حسب ميزان بارش و تبخير) است.در دوره زمين شناسي پليستوسن، درياچه اروميه تا تبريز و مراغه گسترش داشته اسيت. اين درياچه در يک فرو نشست کم ژرفاي وسيع با ميانگين ژرفاي 6 متر قرار گرفته است. در اين درياچه، بيش از 102 جزيره وجود دارد که شکل و اندازه آنها با ميزان بارش سالانه تناسب دارد. در بين اين جزاير کوچک و بزرگ، شبه جزيره اسلامي (شاهي) بزرگترين آنهاست که در سالهاي پربارش زماني  به صورت جزيره در مي‌آمده است. اسامي تعدادي از جزاير درياچه:آذين –آرام_آرزو-اردشير-بردين_زرتپه- اسلامي-زرکمان- سپيد-شبذير-کاظم داشي-ميانه-شوش-کرکس-گيو-مشکين-مهران-ناهيد-ناخدا ) سطح حوضه آبريز درياچه حدود 50000 کيلومتر مربع است: زرينه رود، سيمينه رود، زولاي چاي و آجي چاي از رودهاي عمده وارده به درياچه هستند از ميان رودهاي گفته شده، آجي چاي از رسوبات نمکي نئوژن شرق تبريز عبور مي‌کند و در حمل مقدار قابل ملاحظه‌اي نمک به درياچه نقش دارد. ، سن درياچه را 30 تا 40 هزار سال تعيين نموده ،ولي براساس پادگانه‌هاي درياچه‌اي پيرامون آن، سن درياچعه را 400 تا 500 هزار سال برآورد مي‌کنند.  نمونه‌هاي گرفته شده از رسوبات نرم بستر ، نشان مي‌دهد. که در طول عمر درياچه، شرايط خشک اقليمي نيز وجود داشته است. بيشتر نهشته هاي درياچه، از نوع شيميايي است. وجود بعضي لايه هاي نازک تخريبي (کوارتز، کليت، (پلاژيوکلاز)) و کائولينيت) نشانگر تغيير موقتي آب و هوا و شوري درياچه است. از رسوبات شيميايي درچه، آراگونيت بيشترن مقدار را دارد که به صورت تيغه هاي نازک و منظم و يا نامنظم که منظره زيبايي را نيز نشان مي‌دهند است. ژيپس به صورت لايه هاي مستقل وبلورهاي درشت در گل و لاي رشد کرده و تشکيل آن در زماني بوده که سطح آب به صورت حداقل رسيده است. کلسيت هاي موجود به همراه آب رودها به درياچه رسيده‌اند و تغيير مقدار آن نسبت به کوارتز، نمايانگر تغييرات آب و هوايي است.  نمک طعام و فلدسپارهاي پتاسيم دار کاني فرعي هستند اگرچه در نهشته هاي کف، اُ اُليت ديده نشده، ولي در کرانه غربي درياچه، اُاُليت در حال تشکيل است. در نهشته ها، اثري از خاکسترهاي آتشفشاني ديده نشده است. در ضمن نمک مجزا ديده نشده که نشان مي‌دهد درياچه هيچ وقت به طور کامل خشک نشده است.  آب درياچه اروميه با pH از 2.7 تا 6.7 از نوع کلريد سديم، منيزيم وسولفات سديم و در حالت زير قليايي است. تغيير شوري آب، رابطه عکسي با ژرفاي درياچه دارد و با افزايش ژرفا، شوري کمتر مي‌شود. ميزان شوري آن در هنگامن پرآبي 220 گرم در ليتر و در تابستان تا 280 گرم در ليتر افزايش مي‌يابد. سطح آب در فصول مختلف تا يک متر در نوسان است و با همين دليل در مواقع پر آب بخش هايي از ساحل آن به زير آب مي‌رود. به رغم شوري زياد، جلبک هاي سبز، مانند Oundella، سخت پوستان Artemia Salina و باکتري ها از موجودات زنده درياچه هستند. اين جانداران در دوام درياچه نقش موثر دارند و از نابودي آن جلوگيري مي‌کنند. مطالعات اکتشافي انجام شده براي استحصال نمک از درياچه اروميه نشان داده است که مجموع ته نشست جامد درياچه به بيش از 5 ميليارد تن مي‌رسد. در اين ميان پتاسيم برحسب K_2O حدود 27 ميليون تن و برحسب سولفات پتاسيم حدود 60 ميليون تن، منيزيا 240 ميليون تن، بروميد حدود 28 تن و ليتيم حدود 250 تن برآورد شده است. بنابراين، پس از مطالعات فرآوري، استحصال نمک هاي درياچه اروميه با احداث حوضچه هاي تبخير خورشيدي و کارخانه هاي فرآوري، امکان پذير است

 

یک سفر چهار روزه رفتیم تا چهل و پنج کیلومتری ارومیه . یک گروه صد و بیست نفره بودیم که در دو گروه با هواپیما و اتوبوس از تهران رفتیم به یک مجموعه توریستی به نام " باری " . ما ( من و مامان و بابام ) با اتوبوس رفتیم به چند دلیل . دومیش اینکه از سوار شدن به هواپیماهای خطوط داخلی در صورتی که هواپیما از ایرباس کمتر باشه پرهیز میکنیم و اولیش اینکه دوست داشتیم مدت زمان بیشتری رو با دوستامون در اتوبوس بگذرونیم که البته بعد از سه ساعت این دلیل آخری جای خودش رو به ورم پا و خستگی و بی خوابی و کلافگی ناشی از اتوبوس سواری داده بود . درسته که اتوبوس خیلی راحتی بود اما سفرهای بالای پنج ساعت خیلی خسته کننده ست . بهترین گزینه ماشین شخصیه .

مجموعه " باری " در کنار دریاچه ارومیه قرار داشت و خیلی باصفا بود . یک هتل داشت با تعدادی اتاق و تعداد زیادی ویلاهای مختلف . هتل خیلی تمیز و مرتبی بود . در کل مجموعه ، استخر روباز ، پیست اسب سواری ، اسکله و قایق های پارویی و موتوری ، چندین رستوران ، سالن همایش ، باغ وحش و .... پیدا میشد . جذابترین جاذبه توریستی اش خود دریاچه نمک ارومیه بود که واقعا جالب و دیدنی بود . نمک های کنار ساحل درست عین برف بودند . از آب که می اومدی بیرون یک لایه سنگین نمک روی پوست خشک میشد . آب آشامیدنی کل منطقه شور بود . حتی چای و قهوه هم طعم شوری داشت . مزرعه های انگور خیلی زیادی در اطراف مجموعه بود . در مراسم جشن انگور شرکت کردیم که در واقع همون مراحل تهیه شراب بود اما حالا به جای شراب شیره انگور تهیه میکنند !!!!!

انگورها رو در حوضچه های بزرگی همراه با موزیک و رقص و آواز لگد میکنند . آب انگور رو صاف میکنند و میجوشانند و شیره انگور تهیه میکنند .

بیشتر از نصف افراد گروه هنرمندان رشته های مختلف و خانواده هاشون بودند . مجموعه جالبی بودیم . خوشنویس و محقق و استاد ایران شناسی و خواننده و نوازنده و نقاش و شاعر و .... تو گروه داشتیم . مدت زیادی بود ازین جمع ها دوری میکردم و اصلا تحمل شنیدن به به و چه چه الکی نداشتم . اینبار هم از سر کنجکاوی راضی به این سفر شدم و هر چه بیشتر دقیق شدم بیشتر مطمئن شدم که واقعا حوصله بعضی از آدمها رو به هیچ وجه ندارم . آقای شجریان همیشه میگه : هنرمند باید خرج زندگیشو از راهی غیر از هنرش دربیاره تا مجبور نشه هنرشو مفت بفروشه . متاسفانه اکثریت هنرمندان ما اینطوری نیستند . البته همه تقصیرها هم گردن اونا نیست . هیچ حمایتی نمیشن و مجبور میشن تن به کارهایی بدن که خودشون هم شاید اعتقادی بهش نداشته باشن . این وسط یک عده آدم متمول بی فرهنگ هم پیدا میشن که درست انگشت میذارن رو نقطه ضعف این آدمها و با پولشون روح آدمها رو میخرند . و دور و بر خودشون رو پر میکنند از اسمهای دهن پرکن آدمهای معروف . کسی نمی دونه پشت پرده میون این آدمها چه میگذره . شخصیت هنری از خود هنر مهمتره . چند بار برام پیش اومده که دلم میخواسته مثلا فلان هنرمند رو از نزدیک ببینم اما بعد از دیدنش مثل خر پشیمون شدم . چون دیگه برام ارزشی نداشت . اینقدر رفتارهای غیر حرفه ای ازشون دیدم که انگشت به دهن موندم .

همیشه با خودم میگم اگه یک زمانی مجبور بشم از موسیقی در جهتی که بهش اعتقاد ندارم استفاده کنم برای همیشه این کار رو کنار میذارم .

چند تا شخصیت خیلی دوست داشتنی هم تو گروه بودند که با اینکه اسم و رسم خیلی دهن پرکنی نداشتند اما بسیار قابل احترام و مودب بودند . بعد که پرس و جو کردم فهمیدم خیلی از بقیه جلوترن اما نیازی به خودنمایی ندارند . یکیشون یک پیرمرد دوست داشتنی بود که شاگرد استاد "صبا" بوده و با خیلی از بزرگان همنشین بوده اما هیچ نیازی به آویزون شدن و جلب توجه نداشت . بیخود که نمیگن : نهد بر زمین شاخ پرمیوه سر " .

نمیدونم اگه یک سازمانی بود که از هنرمندان حمایت میکرد و حداقل نیازهای اقتصادیشون رو تامین میکرد باز هم اینقدر شخصیت وابسته و متزلزل تو هنرمندامون داشتیم یا نه ؟ شاید هم یک جور نیاز روحی و عشق به شهرت و محبوبیته که باعث رفتارهای عجیب و غریب میشه . بعضی ها خیلی دوست دارند که به به و چه چه بشنوند . فرقی نمیکنه از کی . نیاز دارند به اینکه مورد توجه قرار بگیرند . من شخصا از اینکه مورد تعریف و تمجید همه جور آدم قرار بگیرم معذب میشم . نظر بعضی ها فقط برام مهمه و روی پیشرفتم تاثیر داره بقیه نظرا کشکن .

بسه دیگه .

کارگروهیمون خوب پیش میره . داره به روغن میافته . وقت زیادی هم نداریم . باید خودمو برای سفر بعدی آماده کنم . حدود چهل و پنج روزه که از خونه ام دورم و دیگه جدا روزشماری میکنم که برگردم . این پروژه به سر برسه برای مدتی خیالم راحته .

 

دریاچه ارومیه یکی از اصلی ترین قربانیان سد سازی در ایران است ! سد سازی هایی که جز نابودی تنوع زیستی ،‌ دریاچه ها و رودخانه ها هیچ پیامد دیگری برای کشور نداشته اند . این تصاویر را روز ۲۶ اردیبهشت ماه از دریاچه ارومیه گرفتم . متن کامل گزارش را هم امروز در روزنامه کارگزاران نوشتم .  

نمک همه جا را فرا گرفته ،‌دریاچه ارومیه در حال نابودی است ،‌غلظت نمک به ۳۳۰ گرم در لیتر رسیده ،‌آب ۶ متر در مقایسه با ۱۰ سال گذشته افت سطح داشته اما هنوز هم هیچ کس باور ندارد که این بلایی که امروز بر سر دریاچه ارومیه آمده می تواند دو استان آذربایجان غربی و شرقی را در ۱۰ سال آینده با بحران مواجه سازد .

 

 قربانیان توسعه ناپایدار !! هر ساله صدها پرنده در اثر مدیریت غلط آب در استان و در نتیجه سد سازی های بیرویه در دریاچه ارومیه جان خود را از دست می دهند . اینجا دیگر خبری از کلونی های انبوه پرندگان نیست !

بستر دریاچه در اثر اشباع شدن از نمک کاملا سفید پوش شده و دریاچه ارومیه را به یک دریای مرده تبدیل کرده است . آب صاف صاف است و حتی یک آرتمیا هم در این نواحی دیده نمی شود  

 این بطری نوشابه بزرگ خانواده است که خواستم فقط عمق نمک های تشکیل شده در ساحل را ببینید. بعضی جاها را که کندم تا عمق ۶۰ سانتی متر پوشیده از نمک بود . این نمک چه بلاها که بر سر آذربایجان نخواهد آورد !

 حیات وحش منطقه علاوه بر اینکه در اثر شوری در حال از بین رفتن هست ظاهرا در اثر شکار بی رویه هم تهدید می شوند

 

این جاده ویرانگر کلانتری است که دریاچه را به دو نیم کرده است . این جاده مانع گردش آب بین دو طرف شمالی و جنوبی شده و در نتیجه میزان شوری در بخش شمالی افزایش یافته. دست راست تصویر بخش جنوبی را می بینید که آب به رنگ آبی است و دست چپ تصویر بخش شمالی را می بینید که به رنگ سفید است !! رنگ سفید به این علت است که بستر دریاچه کاملا از یک لایه نمکی پوشیده شده است. این بارز ترین تاثیر این جاده است که اگر جلوی هر کودک ۱۰ ساله ای هم بگذاری کاملا متوجه تاثیرات مخرب این جاده می شود . اما مسئولان وزرات راه متاسفانه متوجه نمی شوند و یا وانمود می کنند که متوجه نمی شوند.

پارک ملی دریاچه ارومیه - عکس :‌مژگان جمشیدی

کف روی آب نشان دهنده تخلیه فاضلاب به دریاچه و مقادیر زیادی از دترژنت ها یا مواد شوینده است

دریاچه ارومیه یکی از اصلی ترین قربانیان سد سازی در ایران است ! سد سازی هایی که جز نابودی تنوع زیستی ،‌ دریاچه ها و رودخانه ها هیچ پیامد دیگری برای کشور نداشته اند . این تصاویر را روز ۲۶ اردیبهشت ماه از دریاچه ارومیه گرفتم . متن کامل گزارش را هم امروز در روزنامه کارگزاران نوشتم .  

نمک همه جا را فرا گرفته ،‌دریاچه ارومیه در حال نابودی است ،‌غلظت نمک به ۳۳۰ گرم در لیتر رسیده ،‌آب ۶ متر در مقایسه با ۱۰ سال گذشته افت سطح داشته اما هنوز هم هیچ کس باور ندارد که این بلایی که امروز بر سر دریاچه ارویمه آمده می تواند دو استان آذربایجان غربی و شرقی را در ۱۰ سال آینده با بحران مواجه سازد .

 

 قربانیان توسعه ناپایدار !! هر ساله صدها پرنده در اثر مدیریت غلط آب در استان و در نتیجه سد سازی های بیرویه در دریاچه ارومیه جان خود را از دست می دهند . اینجا دیگر خبری از کلونی های انبوه پرندگان نیست !

بستر دریاچه در اثر اشباع شدن از نمک کاملا سفید پوش شده و دریاتچه ارویمه را به یک دریای مرده تبدیل کرده است . آب صاف صاف است و حتی یک آرتمیا هم در این نواحی دیده نمی شود  

 این بطری نوشابه بزرگ خانواده است که خواستم فقط عمق نمک های تشکیل شده در ساحل را ببینید. بعضی جاها را که کندم تا عمق ۶۰ سانتی متر پوشیده از نمک بود . این نمک چه بلاها که بر سر آذربایجان نخواهد آورد !

 حیات وحش منطقه علاوه بر اینکه در اثر شوری در حال از بین رفتن هست ظاهرا در اثر شکار بی رویه هم تهدید می شوند

 

این جاده ویرانگر کلانتری است که دریاچه را به دو نیم کرده است . این جاده مانع گردش آب بین دو طرف شمالی و جنوبی شده و در نتیجه میزان شوری در بخش شمالی افزایش یافته. دست راست تصویر بخش جنوبی را می بینید که آب به رنگ آبی است و دست چپ تصویر بخش شمالی را می بینید که به رنگ سفید است !! رنگ سفید به این علت است که بستر دریاچه کاملا از یک لایه نمکی پوشیده شده است. این بارز ترین تاثیر این جاده است که اگر جلوی هر کودک ۱۰ ساله ای هم بگذاری کاملا متوجه تاثیرات مخرب این جاده می شود . اما مسئولان وزرات راه متاسفانه متوجه نمی شوند و یا وانمود می کنند که متوجه نمی شوند.

پارک ملی دریاچه ارومیه - عکس :‌مژگان جمشیدی

کف روی آب نشان دهنده تخلیه فاضلاب به دریاچه و مقادیر زیادی از دترژنت ها یا مواد شوینده است

 

مژگان جمشیدی:
پارک ملی دریاچه ارومیه رو به نابودی است و شاید حتی زودتر از آنچه که کارشناسان برآورد کرده‌اند این دریاچه نابود شود. تداوم بیش از هفت سال خشکسالی، احداث بیش از 20 سد مخرنی و انحرافی در حوزه آبریز دریاچه و احداث غیر اصولی جاده شهید کلانتری با تخلیه میلیون‌ها تن خاک در قلب دریاچه چنان فاجعه‌ای را در شمال غرب ایران رقم زده که اگر بیش از این غفلت کنیم شاید به گفته رئیس پژوهشکده آرتمیا و آبزیان دانشگاه ارومیه، تا هفت سال آینده دیگر هیچ اثری از دریاچه ارومیه باقی نماند. به گفته مدیرکل محیط زیست استان آذربایجان غربی، در حال حاضر بیش از یک‌چهارم وسعت دریاچه به مساحت 120 هزار هکتار در نتیجه پسروی آب دریاچه کاسته شده به طوری که برخی از قسمت‌های جنوبی‌ دریاچه کاملا غیر قابل دسترس و به نمک‌زار تبدیل شده است. تدوام شرایط بحرانی دریاچه ارومیه در حالی است که وزیر نیرو سه‌ماه قبل، از یک اقدام ملی برای نجات دریاچه‌های ارومیه و بختگان خبر داده بود. پرویز فتاح، در روزی که قرار بود لوح وزیر سبز کابینه از سوی سازمان محیط زیست به وی اعطا شود با بیان این خبر افزود: «مظاهر بزرگ طبیعی چون دریاچه ارومیه به سبب احداث غیرعلمی راه میان‌گذر در آن، انباشتن سنگ در دریاچه و نیز سدهای بزرگ بر زرینه‌رود و سمینه‌رود، در آستانه خشک شدن است که فجایع زیست‌محیطی در پی خواهد داشت.» با این حال تشکیل جلسات ستاد بحران دریاچه ارومیه تا امروز نتایج عملی به دنبال نداشته و دریاچه هر روز بیش از گذشته با بحران بی‌آبی مواجه می‌شود به طوری‌که سطح آب دریاچه در فروردین‌ماه سال جاری حدود 20 سانتی‌متر و در اردیبهشت‌ماه حدود 43 سانتی‌متر در مقایسه با مدت‌زمان مشابه در سال قبل دچار افت سطح شده است.
 

نگین سرخ آذربایجان خاطره می‌شود
در حالی که تنها دوماه از سال جدید می‌گذرد و هنوز گرمای تابستان از راه نرسیده، ناقوس مرگ در سراسر دریاچه ارومیه طنین‌انداز شده است. امروز دیگر خبری از نگین سرخ آذریابجان نیست. دریاچه‌ای مرده به رنگ سفید که نشان از افزایش بیش از حد غلظت نمک در آب است، همه آن چیزی است که امروز از پارک ملی دریاچه ارومیه باقی مانده است. در بخش‌هایی از دریاچه ‌تا چشم کار می‌کند تنها نمک دیده می‌شود و لایه قطوری از نمک به عمق 50 تا 60 سانتی‌متر در بستر دریاچه تشکیل شده است. لاشه‌های بی‌جان و قندیل بسته و بعضا شکارشده پرندگان بخش دیگری از سناریوی تلخی است که مجریان عملگرای توسعه بر سر دریاچه ارومیه آورده‌اند. در اطراف جاده شهید کلانتری، مشاهده مقادیر زیادی کف روی سطح آب نشان از تخلیه فاضلاب به دریاچه دارد تا حلقه مرگ را برای دریاچه ارومیه تنگ‌تر کند.

 
بدین ترتیب دریاچه‌ای که نزدیک به 40 سال از اعلام حفاظت از آن می‌گذرد و عنوان یکی از 9 ذخیره‌گاه بیوسفری ایران را در یونسکو با خود یدک می‌کشد و از سال 1354 نیز در زمره یکی از مهم‌ترین تالاب‌های بین‌المللی جهان در سایت رامسر به ثبت رسیده است امروز در سایه روزمرگی متولیان توسعه در حال نابودی تدریجی است.
دریاچه ارومیه به طور قطع به تاریخ می‌پیوندد همانگونه که آرال در شوروی سابق برای همیشه از روی نقشه جغرافیایی جهان پاک شد. 50 سال قبل هم وقتی مسوولان دولتی در شوروی، طرح‌ها و نقشه‌های بزرگ انتقال آب از حوزه آبریز دریاچه آرال را در ذهن می‌پروراندند هیچ کس تصور چنین روزی را نمی‌کرد که دریاچه آرال برای همیشه محو شود. قطع یقین آن روز هم متخصصان هشدار می‌دادند که یک فاجعه انسانی و زیست‌محیطی در حاشیه دریاچه آرال در حال وقوع است. با این وجود آب دو رودخانه «آمودریا» و «سیر دریا»که در طول تاریخ همواره به دریاچه آرال می‌ریخت به دستور خروشچف رئیس‌جمهوری شوروی در دهه 1950 مسیر خود را تغییر داد.


خروشچف با این شعار که پنبه طلای سفید و کالای مهم استراتژیک کشور است اراضی زیر کشت پنبه را از 5/3 میلیون به 5/7 میلیون هکتار افزایش داد اما نتیجه بلندپروازی و جاه‌طلبی‌های او و همفکرانش سرانجام در دهه 1980 میلادی آشکار شد. آب ورودی به دریاچه آرال در مقایسه با دهه 50 به یک‌دهم کاهش و وسعت دریاچه نیز تا 70 درصد تقلیل یافت و 100 کیلومتر از هر طرف پسروی کرد. دو بندر موینیاق در ازبکستان و آرالسک در قزاقستان خشک و متروک شد. صنعت شیلات در این دو بندر به همراه 60 هزار شغل از بین رفت و همه آرزوهای دولتمردان سابق شوروی با نابودی مزارع پنبه همانجا دفن شد. هزینه‌های جبران‌ناپذیر اقتصادی تنها پیامد تصمیمات غلط حاکمان دهه 50 شوروی نبود بلکه فجیع‌تر از آن افزایش شوری آب و محروم کردن پنج میلیون انسان از آب شیرین بود. با خشک شدن دریاچه آرال بستری از نمک به وسعت 36هزار کیلومتر مربع بر جای ماند. توفان‌های شن و نمک که حامل غبارهای سمی آفت‌کش‌ها و سموم کشاورزی بودند انواع بیماری‌های تنفسی و سرطان‌های پوستی و ریوی را برای مردم به ارمغان آورد. بر اساس گزارش یونسکو در این منطقه، سلامت زنان باردار به علت کیفیت بد آشامیدنی همچنان رو به وخامت است و نوزادان مرده و ناقص‌الخلقه به دنیا می‌آیند به طوری که این منطقه هم اکنون یکی از بالاترین میزان مرگ و میرهای نوزادان در جهان را داراست.


اما امروز بعد از تجربه تلخ نابودی آرال، گویا هنوز ما درس عبرت نگرفته‌ایم. نابودی دریاچه ارومیه، تنها نابودی دومیلیون پرنده بومی مهاجر آبزی و کنار آبزی و از بین رفتن تنها جاندار دریاچه یعنی آرتمیا نیست. هر چند به واسطه نابودی آرتمیاها ارومیه دیگر سرخ نیست و شهرت جهانی خود را از دست داده است.
40 روستای خالی از سکنه در شرق دریاچه تنها بخش کوچکی از پیامدهای نابودی این دریاچه است. وزش بادهای نمکی به تدریج در حال از بین بردن باغ‌های سیب و انگور دریاچه ارومیه است. نابودی ارومیه یعنی همان بلایی که افغان‌ها با بستن آب هیرمند و خشک شدن هامون بر سر 700 هزار نفر از اقوام سیستانی آوردند. البته با این تفاوت که در آنجا افغان‌ها آب را به روی هامون بستند اما در اینجا این خودمان هستیم که با دست خودمان کمر همت به نابودی اندوخته‌های طبیعی‌مان بسته‌ایم. خشک شدن دریاچه ارومیه مساوی است با نابودی قطب کشاورزی ایران در سراسر آذربایجان و به دنبال آن بزرگ‌ترین پدیده پناهندگی زیست‌محیطی و مهاجرت به شهرها آغاز می‌شود.


توسعه ناپایدار کشاورزی
به طور کلی در حوزه آبریز دریاچه ارومیه تاکنون 275 پروژه مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته که از میان آنها 231 پروژه قابل توجیه تشخیص داده شدند. این پروژه‌ها شامل 71 سد مخزنی، 124 مورد تاسیسات انحراف و انتقال آب، 17 پروژه پمپاژ و 19 پروژه مهار سیلاب و تغذیه مصنوعی است. بدین ترتیب تنها تا سال 1393 تعداد سدهای موجود در حوزه دریاچه ارومیه به 40 سد مخزنی و انحرافی افزایش می‌یابد. بر طبق مطالعات صورت گرفته در طرح مدیریت دریاچه ارومیه، عمده مصرف آب در این حوزه شامل مصارف کشاورزی و آبزی‌پروری، صنعت و معدن و مصارف آب شرب شهری و روستایی است. از سوی دیگر در سال 1400 در محدوه دریاچه سالانه حدود شش‌میلیارد متر مکعب آب مصرف خواهد شد که 5/89 درصد آن یعنی پنج میلیارد و 400 میلیون متر مکعب به بخش کشاورزی و تنها 1/9 درصد به مصرف شرب اختصاص خواهد داشت. این در حالی است که هم اکنون حداکثر راندمان آبیاری در 812 هزار هکتار از اراضی این حوزه حدود 34 درصد است و اگر قرار باشد به جای اصلاح شیوه‌های آبیاری و یا تغییر الگوی کشت تنها تعداد سدها را در حوزه دریاچه ارومیه افزایش دهیم تا سال 1400 هر ساله حدود چهار میلیارد و 50 میلیون متر مکعب آب پشت سدها که به مصرف کشاورزی می‌رسند هرز می‌رود و تنها یک میلیارد و 350 میلیون متر مکعب آب درست مصرف می‌شود.


اینجاست که ساخت این همه سد برای خدمت به بخش کشاورزی زیر سوال می‌رود؛ کشاورزی که 90 درصد آب حوزه را می‌بلعد و تنها 34 درصد آن را درست مصرف می‌کند و مابقی را هدر می‌دهد. توجه به این نکته نیز ضروری است که در اثر آب بازگشتی از فعالیت‌های کشاورزی از سال 80 تاکنون هر ساله به طور متوسط 5529 هزار تن نمک وارد دریاچه شده است که وضعیت دریاچه را بدتر کرده است. خشک شدن دریاچه ارومیه بستری از نمک را با حجم تخریبی پنج میلیارد تن نمک و سایر املاح بر جا می‌گذارد که می‌تواند همه اراضی کشاورزی دو استان آذری زبان را نابود کند. این وضعیت هنگامی بحرانی‌تر می‌شود که به خاطر بیاوریم در اراضی کشاورزی محدوده دریاچه در حال حاضر سالیانه حدود یک‌میلیون‌لیتر انواع آفت‌کش و نیز حدود 92 هزار تن انواع کود شیمیایی مصرف می‌شود و مخلوط‌شدن آنها با این حجم نمک می‌تواند سلامت مردم را نیز تهدید کند.


افت شدید جمعیت آرتمیا
دکتر ناصر آق، رئیس پژوهشکده آرتمیا و آبزیان دانشگاه آرتمیا درباره وضعیت آرتمیا تنها جانور آبزی دریاچه ارومیه به کارگزاران می‌گوید: ما هر ساله شاهد افت جمعیت آرتمیا در دریاچه هستیم و الان به علت شوری بیش از حد آب به‌ویژه در بخش شمالی دریاچه که توسط جاده به دونیم شده و ورودی آب هم به آن کم است تقریبا آرتمیایی وجود ندارد. وی می‌افزاید: در فاصله سال 1990 تا 1995 گروهی از متخصصان بلژیکی در لایه نیم‌متری سطح آب دریاچه اقدام به برآورد جمعیت آرتمیا کردند در آن زمان حدود 32 هزار تن سیست یا تخم آرتمیا و حدود 10 برابر هم خود آرتمیا برآورد شد اما امروز دیگر آرتمیایی باقی نمانده است. در سال 1374 حدود 400 سیست یا تخم آرتمیا در هر لیتر آب وجود داشت ولی برآوردهای ما در سال 82 نشان داد که این میزان به 29 سیست در هر لیتر کاهش یافته و از سال 1382 تا کنون نیز این تعداد باز هم کمتر شده است. دکتر آق‌خاطر در گفت‌وگو با کارگزاران خاطرنشان می‌سازد: سال42 هم یک‌بار دیگر خشکسالی بسیار شدیدی اتفاق افتاد اما دریاچه دوباره به حال طبیعی بازگشت ولی الان اصلا دیگر نمی‌توان با صراحت گفت که آیا دریاچه بار دیگر احیا خواهد شد یا خیر. چون الان دنیا شاهد تغییر اقلیم و خشکسالی است و مدیریت آب در منطقه نیز رویکرد زیست‌محیطی ندارد.


وی مهم‌ترین عوامل نابودی دریاچه ارومیه را خشکسالی و احداث سد‌های بی‌رویه عنوان کرد و افزود: در وهله نخست خشکسالی است، چون میزان برف و باران از سال 77 تا 85 خیلی کم بود، در بهار 86 هم که بارندگی نسبتا خوب بود باز هم نتوانست جبران کند. احداث سدها روی رودخانه‌ها هم مزید بر علت شده به طوری که قرار است 18 سد روی رودخانه‌ها احداث شود. توسعه بی‌رویه اراضی کشاورزی و استفاده نادرست از منابع آبی و حفر چاه‌های غیرمجاز هم یکی دیگر از عوامل خشک شدن دریاچه ارومیه است به طوری‌که امروز هزاران حلقه چاه غیرمجاز در اطراف دریاچه وجود دارد که باعث افت سفره‌های آب زیرزمینی شده بنابراین حتی اگر باران به مقدار کافی هم ببارد این آب نخست جذب زمین می‌شود تا سفره‌های آب زیرزمینی را پر کند و بعد در رودخانه‌ها روان می‌شود البته میزان آب رودخانه‌ها هم که به خاطر پمپاژ آب و احداث سد‌ها کم شده است. به گفته او سطح آب نسبت به سال قبل درهمین زمان 43 سانتی‌تر کم شده و در مقایسه با 10 سال قبل نیز حدود 6 متر افت سطح داشته است. این در حالی است که در سال پرآبی حداکثر عمق آب دریاچه 16 و حداقل شش متر بود.

وی افزود: اگر روند به همین شکل ادامه یابد هفت سال دیگر بخش جنوبی دریاچه به دلیل عمق کم کاملا خشک می‌شود. دکتر آق هشدار داد: دریاچه ارومیه یک ثروت طبیعی بسیار بزرگ است اگر این دریاچه خشک شود کشاورزی رو به نابودی می‌رود چون یک کویر نمک به وسعت بیش از 4400 کیلومتر مربع تشکیل می‌شود. ابعاد این کویر نمک باعث می‌شود که آب و هوای منطقه هم تغییر کند و نمک به سمت مزارع حرکت می‌کند. پس باید یک آموزش همگانی صورت گیرد و فرهنگ مصرف درست آب بین مردم ترویج شود تا راندمان آبیاری در مزارع هم افزایش یابد. از سوی دیگر میزان تبخیر آب از دریاچه حدود 5/5 میلیارد متر مکعب در سال است در حالی که هم‌اکنون ورودی حدود 5/1 میلیارد متر مکعب است و این دریاچه را در سراشیبی سقوط قرار داده است.


وی تاکید می‌کند: در سال 1376 با یک برآورد علمی تخمین زدم که ارزش دریاچه ارومیه فقط از نظر ذخایر آرتمیا دریاچه ارومیه معادل 10 میلیارد دلار است اگر این بلا بر سر دریاچه نیامده بود این رقم امروز بسیار بیشتر بود چرا که هر کیلو سیست آرتمیا حدود 65 دلار است. بنابراین این دریاچه یک ثروت خدادادی بسیار بزرگ است. وی با انتقاد از روند کند تصمیم‌گیری و اجرای برنامه‌های نجات‌بخشی دریاچه ارومیه توسط مسوولان گفت: امروز یک ستاد بحران برای رسیدگی به وضعیت دریاچه تشکیل شده اما هنوز در عمل کاری صورت نگرفته است.


ایجاد دیواره برای دریاچه ارومیه
دلاور نجفی، معاون محیط طبیعی و تنوع‌زیستی سازمان محیط زیست در گفت‌وگو با کارگزاران و در پاسخ به این پرسش که تاکنون چه اقدامی برای برون‌رفت دریاچه از وضعیت بحران انجام داده‌اید، می‌گوید: قرار شد دو کار انجام بدهیم یکی اینکه گزارشی که سال گذشته به رئیس‌جمهور دادیم ایشان به شورای عالی آب فرستادند. این شورا به ریاست آقای زرگر تشکیل جلسه داد و عوامل تخریب و نابودی دریاچه مشخص شد. بعضی از اینها طبیعی و بعضی غیرطبیعی بود مثل سازه‌های هیدرولیکی و نیز برداشت آب کشاورزی از منابع آب زیرزمینی در حاشیه دریاچه، در نتیجه مشخص شد که 75 درصد علت نابودی دریاچه همین عوامل طبیعی مثل خشکسالی است و 25 درصد در نتیجه عوامل انسانی است. برای کاهش اثرات عوامل انسانی در طرح تالاب‌های کشور، یک طرح مدیریت برای دریاچه ارومیه تعریف کردیم که وظایف دستگاه‌های مرتبط با دریاچه را هم در آن لحاظ کردیم و قرار شد در سفر استانی دولت به استان آذربایجان شرقی این موضوع به امضا وزرا و استانداران برسد. سفر دولت به استان آذربایجان شرقی هم شاید یکی دوماه آینده باشد ولی اگر دیدیم با تاخیر مواجه است خود وزرا را دعوت می‌کنیم و سند را امضا می‌کنیم.


وی افزود: ما الان در دریاچه 16 میلیارد مترمکعب کمبود آب داریم و این در دو سه سال جبران نمی‌شود. من نمی‌خواهم از وزرات نیرو دفاع کنم اما سالانه فقط 400 تا 800 میلیون متر مکعب آب در پشت سدها ذخیره می‌شود و اگر وزارت نیرو همه این دریچه‌ها را هم باز کند بازهم جبران نمی‌شود و سطح دریاچه یک میلی‌متر هم بالا نمی‌آید!


اما موضوع احداث دایک در اطراف دریاچه به منظور محدود کردن سطح آب دریاچه ارومیه پیشنهاد این مقام مسوول و متولی محیط‌زیست است ! بدون شک این اقدام آن هم در محدوه پارک ملی، آثار و تبعات زیانباری خواهد داشت که قابل جبران نخواهد بود اما نجفی نظر دیگری دارد. ‌او می‌گوید: تبخیر بیش از حد از سطح دریاچه هم یکی از مشکلات این دریاچه است که با کار مطالعاتی که سازمان محیط زیست در دست دارد داریم مطالعه می‌کنیم که یک دایک‌هایی را به صورت موقت احداث کنیم تا سطح تبخیر را کم کنیم و آب را دریک سطح محدودتری نگه داریم. این پروژه هنوز در فاز مطالعات است و هر چقدر هم که تاثیر سوء داشته باشد باز هم می‌ارزد به اینکه دریاچه را از دست بدهیم. نجفی افزود: ما با وزرات نیرو و جهاد کشاورزی اینقدرها در بحث دریاچه ارومیه مشکلی نداریم منتها در بحث جاده شهید کلانتری حریف وزارت راه نشدیم و نتوانستیم آنها را برای ایجاد دو پل در دو سمت جاده شهید کلانتری مجاب کنیم و وزرات راه هنوز نپذیرفته است. از طرف دیگر این وزراتخانه هنوز برنامه مدیریت زیست‌محیطی آنجا را ارائه نداده است و این مشکل متاسفانه با وزرات راه‌لاینحل باقی مانده است.

به نقل از سایت مژگان جمشیدی 


 

 http://shahram009.persianblog.ir/post/88/

 

دریاچه ارومیه خشک میشود

 

دریاچه ارومیه یکی از زیستگاههای طبیعی مهم آذربایجان جنوبی که در عین حال برای ورزشهای آبی همانند شنا ، قایقرانی و اسکی روی آب نیز بسیار مناسب میباشد ، در آستانه خشک شدن است . دریاچه ارومیه که با سواحل زیبا و آب شور و شفابخش خود گردشگران بسیاری را در فصول مختلف و علی الخصوص در تابستان بسوی خود جلب مینماید ، از نظر داشتن مینرالهای مختلف دارای یکی از کمیاب ترین منابع طبیعی بوده و متأسفانه امروزه با تهدیدی بسیار جدی روبروست .

 

این دریاچه بدلیل شرایط جغرافیائی و توپوگرافیکی خاص خود بهمراه رودخانه ها ، دشت ها ، مرغزارها، جزئی از ثروت طبیعی آذربایجان جنوبی بحساب میآید که در محدوده ای بنام پارک ملی دریاچه ارومیه بوسعت 4810 هکتار واقع گردیده و به اصطلاح ! تحت حمایت قرار دارد . بدلیل چاره اندیش برای مقابله با کاهش سطح آب و افزایش میزان نمک آن این دریاچه در سالهای اخیر، گردهمائی در روزهای شانزدهم و هفدهم نوامبر در تبریز برگزار گردید .

 

در این گردهمائی که کارشناسانی از استانهای آذربایجان غربی و شرقی در آن شرکت جسته بودند معلوم گردید که شرایط نامناسب دریاچه ارومیه بارها و بارها بگوش مقامات ذیربط در تهران رسانده شده ولی هیچ اقدامی در این راستا صورت نپذیرفته است . در این گردهمائی همچنین توجه همگان به وجود سیصد میلیگرم نمک در هر لیتر آب دریاچه که افزایشی قابل توجه میباشد ، جلب گردیده و اعلام گردید که علت افزایش میزان نمک آب دریاچه کاهش آب رودخانه های حوضه آن بوده و در صورت عدم اتخاذ تدبیری مؤثر آب دریاچه خشک شده و مردم منطقه از این امر متضرر خواهند شد .

 

کارشناسان شرکت کننده در این گردهمائی آشکار هم نباشد همه بر این امر متفق القول بودند که مقصر اصلی خطر خشکی دریاچه ارومیه ، مقامات دولتی در تهران هستند که به مسائل آذربایجان جنوبی و مخصوصا استان آذربایجان غربی کاملا بی تفاوت مینمایند . کارشناسان همچنین بر این عقیده اند که دریاچه ارومیه بدلیل تنوع بیولوژیکی خود از طرف یونسکو بعنوان پارک ملی و محیط بیوسفر قبول شده ولی بدلیل بی تفاوتی دولت ایران که اینروزها بجز هسته و اتم به چیز دیگری نمی اندیشد ، با خطر خشک شدن روبرو شده است .


درياچه ارومیه:                 
   
طول درياچه ارومیه 120 الی 140 کيلو متر .
عرض درياچه 15 الی 58 کيلو متر.
مساحت آن حدود 5000 کيلومتر مربع .
عمق آن حدود 5 متر و دارای 102 جزيره.
شوری آب درياچه از 150ppتاحداشباع.

دریاچه ارومیه . با وسعتی بیش از  5000  کیلومتر مربع ، بزرگترین منبع آب شور جهان وبیستمین دریاچه بزرگ زمین است،این دریاچه از ویژگی های خاص زمین شناختی ، هیدروشیمی ، طبیعی و زیست محیطی برخوردار است و بعنوان یکی از ذخایر طبیعی بین المللی شناخته شده است ،ارتفاع این منبع آبی از سطح آبهای آزاد در حدود 1270 متر است طول آن از شمال به جنوب بین 130 تا 140کیلومتر , عرض آن بین 15 تا 60 کیلومتر و حداکثر عمق آن 10 مترمیباشد،غلظت املاح موجود در دریاچه بین 280تا کمی بیش از 300 گرم در لیتر میباشد ، در آبهای دریاچه ارومیه در حدود 102 جزیره بزرگ و کوچک وجود دارند که 5 جزیره آن  در حدود 5/97 درصد از مساحت کل این جزایر را دارا می باشند ، علاوه بر جاذبه هاو ارزشهای گردشگری،در صورت بهره برداری اصولی از ذخایر نمک دریاچه، که مقدار آن بیش از 5 الی 6 میلیارد تن بر آورده شده است، منابع در امد و زمینه های اشتغال مناسبی ایجاد می شوند. ضمن آنکه امکان استحصال  بسیاری از املاح  معدنی ارزشمند از  آن در حجم زیاد وجود دارد . برخی مطالعات نشان داده که حتی لجن ایجاد شده در بستر این دریاچه واجد خواص درمانی قابل توجهی است . دریاچه ارومیه از نظر زیستی بسیار فعال است ودر آن تعداد زیای آز انواع باکتری ها، جلبک های تک سلولی , پر سلولی و مژه دارن زیست می کنند.جلبک پرسلولی  Enteromorpha intestinalis  و آرتمیای دریاچه اورمیه  Artemia urmiana  از زیستمندان شاخص این دریاچه هستند.

آرتميا  اورمیانا

آرتميا يكي از سخت پوستان نسبتآ ابتدايي است كه بطور طبيعي در درياچه ها يا آبگيرهايي كه داري شوري فوق العاده زياد هستند . يافت مي شود اسم جنس اين سخت پوست به زبان لاتين و با توجه به شكل ظاهر آن  آرتميا است كه به معني گوشواره مي باشد .اين نامگذاري همچنين  مي تواند بر گرفته از واژه يوناني Artemis آرتميا يا الهه طبيعت ، جنگل وشكار باشد . در انگليسي به آن آرتميا و يا ميگوي آب شور   Brine shrimp ميگويند.از سالها پيش نخستين گزارش علمي در خصوص شناسايي اين موجود زنده در ايران توسط Gunther   در سال 1899 ارائه گرديد، سپس در سال 1977 اين گونه توسط  Clark  و   Bowen   تحت عنوان اختصاصي آرتمياي درياچه اروميه ،Artemia urmiana   ، نامگذاري گرديد .حداكثر طول اين سخت پوست به 15 ميلي متروميانگين وزن بالغ آن به 10 تا 15 ميلي گرم ميرسد.طول عمر آرتمیا به طور معمولی بین 50 تا 60 روز می باشد ، آرتميا در شرايط نامساعد محيطي توليد نوعي تخم با پوسته سخت با نام كيست يا سيست  (syst) ميكند كه ضمن مقاومت در مقابل اين شرايط ، دوام و ادامه نسل اين موجود را تضمين مي كند .

آرتمیا ، کامل ترین غذای زنده
استفاده از ارتمیا در آبزی پروری ار سال 1933 آغاز شد و پس از شناخت ارزش غذایی آن . انقلابی در آبزی پروری بویژه پرورش لارو ماهیان دریایی و میگو ایجاد شد،این آبزی غنی از پروتئین و اسید های چرب بوده و میتوان آنرا با مواد مختلفی نظیر اسید های چرب،واکسن ها ،آنتی بیوتیک ها،رنگدانه ها وسایر عناصر مفید، غنی سازی نموده واز آن بعنوان حامل این مواد به سایر آبزیان استفاده کرد.طی دهه های اخیر ، تولید سیست و آرتمیای زنده  (Biomass)  در محیط های طبیعی و پرورشی و استفاده از آنها در آبزی پروری به صنعت و فعالیت تجاری گسترده و پررونقی تبدیل شده است.استفاده از آرتمیا وسیست کپسول  زدائی شده آن ، در تغذیه دام وطیور نیز نتایج مثبتی به همراه داشته است .در تعداد زیادی از کشور ها ،آرتمیا و تخم آن دارای مصرف انسانی گسترده ایست.

آرتمیا وتولیدات زیستی
تلاش محققین در سالهای اخیر منجر به کشف جنبه های جدیدی ار کاربرد آرتمیا در تولید محصولات زیستی شده است. تولید محصولاتی نظیر «پولکی» و پودر آرتمیا ، استفاده از ارتمیا در تولید کرمهای بهداشتی و آرایشی،تولید کیتین وکیتوزان از پوسته سیست آن و توسعه تولید محصولات ترکیبی همچون «انسایل» یا ترشی آرتمیا ، مثالهایی از توسعه کاربردهای زیستی این موجود با ارزش هستند.
 http://artemia-fish.com/

دریاچه ارومیه بزرگترین دریاچه داخلی و دایمی کشور است که در شمال غرب فلات ایران با وسعت 550 هزار هکتار واقع شده است. در یاچه ارومیه پس از دریاچه بحرالمیت در فلسطین به عنوان شورترین دریاچه جهان محسوب می گردد. این دریاچه از نظر بوم شناسی و زیستی بسیار فعال است و در آبهای آن انواع باکتریها ، مژه دار ها ، جلبلکها و از همه مهمتر سخت پوست کوچک و بسیار ظریفی به نام " آرتمیا اورمیانا " زندگی می کند. دریاچه ارومیه با داشتن مقام بیستمین دریاچه دنیا در دل خود جزایری زیبا و طبیعی همراه با مناظر چشم نواز همچون جزیره کبودان ، اشک داغی ، اسپیرو و ...را که محل زیست انواع مرغابیها ست، جا داده است. لجن درمانی این دریاچه برای امراض رماتیسمی و اختلالات سوخت و ساز بدن و دردهای مفصلی موثر و مفید است.


 

 

 

 

 

 

|+| نوشته شده توسط یونس قاسمی در چهارشنبه یازدهم دی 1387  |
 معرفی مشکلات دریاچه ارومیه و طرحهای مربوط به آن

میانگذر دریاچه ارومیه

 این مقاله برای اشنایی با طرح میانگذر دریاچه ارومیه که تازگی یک باندش احداث شده معرف حضور میشود . از همه دوستانی که مرا در این مهم یاری نمودند تشکر میشود . این مقاله در سه بخش تنظیم شده است .

urmia.jpg

 

 

معرفی طرح

اقلیمی :

دریاچه ارومیه یکی از نادرترین پهنه های آبی جهان است. ترکیبات خاص آب و شوری در حد اشباع آن، حیات آبزیان را جز در مورد آرتمیا ناممکن ساخته است. بستر دریا تا عمق بیش از چهل متر از توده لجنی با ترکیبات خاص تشکیل شده که فاقد مقاومت های لازم برای بارگذاری است. هفت رودخانه ای که به دریاچه منتهی می شوند علاوه بر افزودن دائمی ترکیبات شیمیایی و رسوبات مختلف موجب سیرکولاسیون و رسوب گذاری خاصی در محدوده دریاچه می گردند. راه نداشتن دریاچه ارومیه به آبهای آزاد از دیگر ویژگی های این پهنه آبی است.

اجرایی :

ویژگی های اقلیمی موجب گردیده که امکان استفاده از روشهای معمول اجرایی در مورد میانگذر دریاچه ارومیه ناممکن گردد و به ناچار از شیوه های خاص که تاثیر فاحشی بر اقتصاد کار دارد؛ استفاده شود. شناورهای مورد استفاده در مرحله اجرا اعم از بارج ها و یدک کش ها به دلیل راه نداشتن به آبهای آزاد بایستی در محل ساخته شوند. بستر لجنی و ناپایدار دریاچه روش استفاده از شمع های متعدد؛ طویل و مورب با زوایای مختلف را الزامی کرده است و برای استقرار سرشمع ها ( کیسون ها ) برای اولین بار از شیوه شناوری تا محل استقرار بایستی استفاده شود.

پیش بینی عبور شناورها تا ارتفاع ده متر؛ دهانه میانی را عریض و مرتفع ساخته که منجر به استفاده از آرک شده است. تفاوت ارتفاع دهانه میانی و خاکریزها موجب شیبدار شدن پل شده است. به دلیل خاکریزی انجام شده در مرحله قبلی بر بستر لجنی دریاچه؛ نشستی دائمی و تدریجی وجود دارد که اتصال پل تثبیت شده است با شمع های عمیق و خاکریزها را با مشکل مواجه می نماید و برقراری اتصال را منوط به تثبیت تا حد ممکن خاکریزها و ایجاد مفاصل ارتباطی می نماید.

کیفی :

برای حل پیچیدگی های خاص اقلیمی و اجرایی طرح؛ مطالعات گسترده ای ضرورت یافت که وسعت، عمق و محدوده های آن در طرح های عمرانی کم نظیر است. برای انجام این مطالعات از شرکتهای متعدد خارجی و دانشگاه های کشور با انعقاد قراردادهای مستقل با کارفرما و یا با پیمانکار EPC طرح و با مشاور ( نماینده کارفرما ) استفاده شده است.

اجرای دقیق نتایج حاصل از مطالعات نیز نیاز به مراقبت های ویژه ای داشت و نبود تجربه داخلی در این مورد باعث گردید که نظارت کار نیز به ترکیبی از مهندسان و کارشناسان ایرانی و خارجی محول گردد.

حساسیت های زیست محیطی دریاچه نیز از دیگر ویژگی های کیفی طرح است که علاوه بر مطالعات گسترده توسط پیمانکار؛ مستقلا" نیز با انعقاد قراردادی با دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران، کارشناسان ارشد کشور در این زمینه نیز به کار گرفته شده اند. برای بهبود شرایط نیز ظرفیت هایی در قراردادهای اجرایی لحاظ شده که در صورت تایید مطالعات و سازمان محیط زیست از آن ها نیز بهره خواهیم برد.

اجتماعی – سیاسی :

وجود یک عارضه طبیعی نظیر دریاچه ارومیه موجب افزایش هزینه های ارتباطی ساکنان دو طرف و در نتیجه کاهش مبادلات اقتصادی و فرهنگی و تعامل بین آنها شده است. رشد و توسعه ای که با برقراری این ارتباط حاصل خواهد آمد به خوبی از سوی ساکنان درک شده و تامین ارتباط را به خواستی جمعی در منطقه بدل نموده و در زمره اولین مطالبات عمرانی مردم قرار داده است. حساسیتهای مسئولان و مدیران ارشد و نمایندگان مردم منطقه نیز، به خوبی این خواست جمعی را پاسخ می دهد که از جمله ویژگی های این طرح محسوب می شود.

 

جزئیات طرح

طرح شهید کلانتری در قالب دو پروژه در حال انجام است:

-          پروژه میانگذر دریاچه ارومیه که شامل سه بخش است:

  • پل اصلی : این پل با مسیرهای رفت و برگشت جداگانه هرکدام به عرض 9.5 متر با استفاده از مقاطع مرکب فلزی و بتنی ساخته می شود. مسیر راه آهن نیز به عرض 5 متر در وسط پلهای سواره رو طراحی و منظور شده است. طول این پل با احتساب کوله های متصل کننده آن به خاکریز معادل 2 کیلومتر است. شیب طولی پل به علت عبور راه آهن به 1.2 درصد محدود شده و ارتفاع آزاد در زیر دهانه وسط ، جهت عبور شناورها، در پرآب ترین وضعیت دریاچه حدود 10 متر خواهد بود.
  • پل آبگذر : به طول تقریبی 500 متر که به لحاظ مسایل محیط زیستی پیش بینی شده است.
  • خاکریز : که شامل اقداماتی جهت حفاظت و بهسازی خاکریز موجود است.

-          راه تبریز- ارومیه

طول کل مسیر در حدود 130 کیلومتر است که در 4 قطعه به اجرا در خواهد آمد.

 

معرفی پروژه پل میانگذر دریاچه ارومیه :

-          کارفرما : وزارت راه و ترابری ( مجری طرح شهید کلانتری )

-          مدیریت طرح : شرکت خدمات مدیریتی ایرانیان ( IREMCO )

-          پیمانکار : شرکت صدرا ( صنایع دریائی ایران ) و NGI نروژ و AAS-JAKOBSEN

-          مشاور : شرکت COWI دانمارک و IREMCO و مهندسین مشاور طرح نواندیشان

-          شروع مطالعات طرح : 1380

-          شروع عملیات اجرائی : بهمن 1382

-          طول پل : 1276 متر

-          عرض پل : 26.7 متر

-          باند : 2باند رفت و برگشت و یک باند راه آهن

-          ماکزیمم ارتفاع از سطح دریا : 12 متر

-          جمع کل کارهای فلزی پل 30000 تن

-          طول کل شمع ها : 35 کیلومتر

-          تعداد کل شمع ها : 424 عدد

-          متوسط ارتفاع هر شمع : 81 متر

-          قطر شمع های اصلی : 32 اینچ

-          قطر Sleeves : 40 اینچ

-          تعداد دهانه : 19 دهانه

 

پیشینه طرح

 

  • اولین توجه برای عبور از دریاچه سال 1326
  • مطرح شدن در برنامه عمرانی چهارم سال 1346
  • آغاز عملیات اجرایی با استفاده از عملیات خاکریزی 1358
  • احداث پل شناور سال 1368
  • کارهای مطالعاتی و تهیه طرح با مدیریت هیـأت سه نفره طرح چابهار سال 1377
  • انتخاب مجری طرح 1381
  • تهیه مستندات طرح با همکاری شرکت سانو سال 1381
  • برگزاری مناقصه دو مرحله ای طرح و ساخت بهار  1381
  • عقد قرارداد در شهریور 1381
  • تنفیذ قرارداد 01/11/1381
  • ارزیابی عملیات تدقیق طرح 31/06/1382
  • جمع بندی اولیه عملیات تجهیز کارگاه به شرکت صدرا 14/07/1382
  • شروع عملیات اجرایی در خشکی 01/11/1382
  • شروع عملیات دریایی 01/11/1383

 

عملکرد مالی و اعتباری طرح

 

اعتبارات

  • برآورد اولیه  : 1100 میلیارد ریال
  • اعتبار اولیه  : ابتدا کار با تصویب اعتبار اولیه به مبلغ 500 میلیارد ریال شروع گردیده

تسهیلات بانکی

  • 100 میلیارد ریال از بانک ملی وام دریافت گردیده است
  • دریافت 100 میلیارد ریال وام دیگر از منابع بانکی استان در حال پیگیری است
  • دریافت 50 میلیارد ریال از اعتبارات توازن منطقه ای در حال پیگیری است

پرداخت ها

  • 150 میلیارد ریال اعتبار سال 1386 
  • در مجموع برای 14 قرارداد اصلی و 2 قرارداد متمم از اعتبارات دولتی و تسهیلات دریافتی از بانک ملی 807 میلیارد ریال پرداخت گردیده است

 

|+| نوشته شده توسط یونس قاسمی در چهارشنبه یازدهم دی 1387  |
 وضعیت دریاچه ارومیه بیش ازآنچه شنیده ایم بحرانی است.

 

باخانواده وچندتن ازاقوام به دریاچه ارومیه رفتیم تاازنزدیک وضعیت دریاچه راببینیم.متاسفانه آب دریاچه بسیارپسروی داشته.صدهامترازآب دریاچه عقب نشینی کرده است.به راحتی وباچشم میتوان نمک های جدیدی راکه به تازگی برجامانده وناشی ازعقب نشینی آب دریاچه است راباچشم دید.یکی ازدلایل عمده استفاده ازآن برای استفاده های کشاورزی است.متاسفانه برخلاف هشدارهای کارشناسان محیط زیست برای استفاده ازآب ارس وزاب  همچنان ازآب دریاچه ارومیه استفاده میشود.وضعیت بسیاربدترازآنچه که فکرمیکنیداست.تاباچشم خودنبینیدنمیتوانیدعمق فاجعه رادریابید.هوای اطراف دریاچه بسیارگرمترازسالهای قبل است.بادیدن اینکه آب دریاچه اینقدرعقب رفته وباآن هوای سوزان درست جهنم راتوانستم جلوی چشمانم ببینم.به خصوص وقتی جانورانی راکه درنمک هابه دام افتاده بودندومرده بودندرامیدیدیم دیگرجای هیچ امیدی باقی نمانده بود.وضعیت این دریاچه بسیاروخیم است.مرگ موجودات زنده بخصوص آرتمیاها رامیتوان ازبندرشرفخانه مشاهده کرد.دریاچه ارومیه بزرگترین دریاچه کشوراست ودومین دریاچه دارای آب شورجهان محسوب میشود،که متاسفانه بدلیل نداشتن مدیریت به سرعت فوق العاده بالایی درحال نابودی است.این دریاچه رااگرازسمت جزیره اسلامی(جزیره شاهی)ببینیدواقعاساعت هاگریه می کنیدوبه حال محیط زیست ایران اشک می ریزیدوبرای آیندگان خون گریه می کنید.آب این دریاچه به شدت پسروی کرده وچندین مترعقب نشینی کرده است بظوریکه باچشم براحتی میتوان دیدونمک هایی راکه بخ تازگی روی زمین نشسسته اندرادید.آب دریاچه به نظرمن الان دروضع فوق اشباع است ولحظه به لحظه برمیزان رسوب نمک وپسروی آب دریاافزوده می گردد.بااین وضع امسال تعدادپرندگان مهاجرونیمه مهاجراین دریاچه بسیارکم شده است واصلاقابل مقایسه باسالهای پیش نیست.پرندگانی چون فلامینگو وغازسفیدامسال تعدادشان بسیارکمترازسالهای قبل شده است که همگی ازعواقب کم شدن آب این رودخانه وتغییرآب وهوای منطقه است.طبق گزارش اعلام شده ایسناعمق آب این دریاچه6مترکاهش یافته است.امابه نظرمن این رقم بسیارکمترازآن چیزی است که باچشم دیده میشود.اگرنگاهی به صخره های کنارآب بیندازیم میبینیم بسیاربیشترازاینهاست.مهم ترین عواملی راکه خودم دیدم روی کاهش آب وتبدیل شدن به شوره زارشدن این دریاچه شده رامیتوان بصورت زیردسته بندی کرد:

ü  تبخیرآب

ü  استفاده ازآب دریاچه به منظورکشاورزی

ü  استفاده ازسفره های آب زیرزمینی مناطق پایین دست

ü  بروزخشکسالی درچندسال گذشته

این دریاچه به دلیل داشتن ارزشهای بالای بیولوژیک ومنحصربه فردجزء پارکهای ملی محسوب میشود.امابه دلیل بی درایتی مسؤلین درحال نابودی مطلق است.دراین دریاچه 27گونه پستاندار،212گونه پرنده 7گونه دوزیست،41گونه خزنده،26گونه ماهی زیست می کنند.دریاچه ارومیه دارای 102جزیره است که همگی آنهاازسوی یونسکوبه عنوان ذخیره گاه طبیعی جهان ثبت شده اندولی به دست مدیران نالایق به دست نابودی سپرده شده اند.جزیره اشک زیستگاه مرغ آتش،تنجه،گوزن زردایرانی است.جزیره اسلامی(جزیره شاهی)هم دروضع بی نهایت اسف باری است.باچشم خودم نمک های سفیدی راکه به تازگی متبلورشده بودندرابه میزان بسیارزیادی دیدم وبماندکه چقدرتاسف خوردم به حال ملتی که اینچنین سرمایه های ملی خودراارزان  ازدست می دهد.چندسال یاچندماه دیگربایددست روی دست گذاشت وبه شوره زارشدن ارومیه چشم دوخت؟تاکی بایدبه آتش سوزی درجنگلهای گلستان تماشاکردوآه کشید؟تاکی میتوان سوختن تالاب امیرکلایه رادیدوبه روی خودنیاوریم؟دیگربه کدام تالاب بایدامیدداشت؟به کدام پناهگاه حیات وحش میتوان امیدواربودکه درامان است؟آیابازهم بایدبه انتظارامیدهای  بی اساس ریاست سازمان محیط زیست برای بهبودوضعیت این تالاب نشست؟آیاهنوزهم بایدبه امیدروزهای بهتربرای ارومیه،امیرکلایه،انزلی،شادگان،زریوار،قوریگل،لارو

....................بود؟

|+| نوشته شده توسط یونس قاسمی در چهارشنبه چهارم دی 1387  |
 
 
بالا